QC Shop

Nghiên cứu Triết học

Văn hóa và thời đại

Ths. Nguyễn Thu Nghĩa

Nguồn: Tạp chí Triết học, số 1 (152), tháng 1 - 2004

Tác giả: Nguyễn Chí Tình

Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 2003, 400 tr.

Văn hoá với ý nghĩa bao trùm và cơ bản về mặt nhận thức tư tưởng cũng như trong đời sống thực tiễn là một phạm trù đang ngày càng được nhiều người quan tâm ở mức độ lớn hơn, xét trên mọi bình diện, từ cá nhân đến tập thể, từ mỗi cộng đồng, mỗi dân tộc cho đến toàn thế giới.

Trên cơ sở thu thập những dữ liệu liên quan đến đề tài văn hoá và thời đại, tác giả Nguyễn Chí Tình đã cố gắng tiếp cận, tổng kết những ý kiến của các học giả trong và ngoài nước để cung cấp cho bạn đọc một tài liệu thông tin có tính chất tổng quan về đề tài này, đồng thời góp thêm những nhìn nhận, suy nghĩ của bản thân tác giả.

Cuốn sách gồm bốn bài tổng quan: Văn hoá và phát triển; truyền thống và hiện đại trong văn hoá; cuộc cách mạng khoa học - kỹ thuật và một số vấn đề văn hoá; toàn cầu hoá và văn hoá.  Đó cũng chính là bốn vấn đề trong số những vấn đề quan trọng nhất liên quan đến văn hoá đặt trong bối cảnh của thời đại ngày nay.

Trong bài đầu tiên - Văn hoá và phát triển, tác giả xác định khái niệm văn hoá và phát triển như là nền tảng đầu tiên cho việc nhận thức mối quan hệ giữa văn hoá và phát triển. Trên cơ sở đó, tác giả đã tổng kết sự lý giải mối quan hệ giữa văn hoá và phát triển, văn hoá với tư cách động lực của phát triển. Theo tác giả, từ những luận cứ của nhiều học giả hiện nay trên thế giới, chúng ta có thể đề cập đến những yếu tố quan trọng nhất của văn hoá và phát triển - đó là vấn đề con người và vấn đề kinh tế. Tuy nhiên, để văn hoá thực sự làm được vai trò động lực đó, phải có ý thức và hành động có ý thức của con người. Điều đó có nghĩa là, trong quá trình phát triển, chúng ta cần phải lưu ý tới những vấn đề như: toàn cầu hoá; mối quan hệ giữa truyền thống và hiện đại; dân chủ và quyền lực của nhân dân; Mối quan hệ giữa các nền văn hoá trong phát triển; sự đụng độ hay chung sống trong hoà bình và giao lưu.

Ở bài tổng quan thứ hai - Truyền thống và hiện đại trong văn hoá, tác giả đã xác định khái niệm truyền thống và hiện đại trên cơ sở tổng hợp ý kiến của các học giả khác nhau để từ đó rút ra những gì là chung nhất, có sự nhất trí cao nhất qua các cuộc thảo luận. Tác giả cũng đã chỉ ra những biểu hiện bất cập trong mối quan hệ truyền thống - hiện đại để từ đó, suy nghĩ về con đường giải quyết - tiến tới những quan niệm và thực tiễn xử lý thích hợp. Bên cạnh đó, tác giả  cũng nhận định rằng, đây là một lĩnh vực khá phức tạp, với rất nhiều bối cảnh kinh tế, chính trị, xã hội, văn hoá khác nhau và không có một quy định, một phương hướng nào có thể áp dụng chung cho các dân tộc đã hay đang trên đường hiện đại hoá. Những điều được tác giả ghi lại trong bài tổng quan này đã được đảm bảo bằng suy luận lôgíc từ sự đề cập, triển khai vấn đề và thực tiễn ở một số nước nhất định.

Có thể nói, dấu ấn nổi bật nhất trong đời sống nhân loại từ nửa sau thế kỷ XX - đầu thế kỷ XXI là sự phát triển như vũ bão của khoa học - kỹ thuật. Những kết quả của khoa học kỹ thuật có ảnh hưởng rất lớn đến mọi lĩnh vực của đời sống, trong đó có văn hoá. Không thể phủ nhận những lợi ích, những biến đổi tích cực mà khoa học - kỹ thuật mang lại cho cuộc sống của con người. Tuy nhiên, ở bài Cuộc cách mạng khoa học - kỹ thuật và một số vấn đề văn hoá, tác giả chủ yếu tập trung phân tích những biểu hiện tiêu cực của cách mạng khoa học - kỹ thuật đối với văn hoá và qua đó, đề cập tới cách nhìn nhận mới, sâu sắc hơn về mối quan hệ giữa cách mạng khoa học - kỹ thuật và văn hoá.

Hiện nay, vấn đề toàn cầu hoá đang được bàn đến rất nhiều. Trong những công trình viết về toàn cầu hoá, các nhà khoa học thường đưa ra những kiến giải về lý luận và thực tiễn cho thấy con đường dẫn tới toàn cầu hoá như một nhu cầu của cuộc sống, một tất yếu lịch sử và một nguyện vọng của chính con người. Đó cũng chính là lý do vì sao tác giả lại dành cho vấn đề này một dung lượng lớn như vậy.

Nói đến toàn cầu hoá, điều đầu tiên phải kể đến những vấn đề nảy sinh trong thế giới ngày nay, từ đó ta thấy toàn cầu hoá như một quá trình tất yếu của thời đại này. Đó là những diễn biến nhân khẩu học, an ninh lương thực, vấn đề năng lượng, môi trường và "stress sinh thái", các nước nghèo và kém phát triển,  các cuộc xung đột vũ trang, tệ nạn xã hội và tội ác. Giải quyết những vấn đề này phải cần đến nỗ lực chung - một nỗ lực có ý thức trên toàn cầu, để cùng trở lại ước mơ muôn thuở của con người: xây dựng một thế giới hoà đồng - rút ngắn khoảng cách và cùng tiến lên. Từ việc tìm hiểu nguồn gốc và điểm xuất phát của toàn cầu hoá, tác giả đã đi đến một định nghĩa lý thuyết, thậm chí là lý tưởng về toàn cầu hoá (tr.245), đồng thời điểm qua các thái độ nhìn nhận đối với toàn cầu hoá.

Khi đề cập đến vấn đề toàn cầu hoá và văn hoá, tác giả muốn nói đến công cuộc toàn cầu hoá đang diễn ra được nhìn nhận dưới góc độ văn hoá: nó đã đáp ứng được đến mức nào hay làm tổn hại đến mức nào những tiêu chuẩn văn hoá trên các mặt khác nhau của cuộc sống con người. Trong bài viết này, tác giả đã lần lượt đề cập đến các vấn đề: bất bình đẳng như một vấn đề lớn của quá trình toàn cầu hoá nhìn dưới góc độ văn hoá; về "toàn cầu hoá" văn hoá; bản sắc văn hoá và tính đa dạng văn hoá. Theo tác giả, tất cả những vấn đề liên quan đến công cuộc toàn cầu hoá và văn hoá, cuối cùng cũng để rút về một vấn đề rất cơ bản - bản sắc văn hoá và tính đa dạng văn hoá trong thế giới ngày nay. Bởi lẽ, sự tồn tại các bản sắc văn hoá khác nhau và tính đa dạng của văn hoá là lẽ sống còn của nhân loại. Nhưng làm thế nào để bản sắc văn hoá khác nhau và tính đa dạng của văn hoá không bị tổn hại trong quá trình toàn cầu hoá? Tác giả đã đề xuất năm phương hướng cơ bản để giải quyết vấn đề này.

Văn hoá và thời đại là một chủ đề lớn, bao trùm. Ở tập sách này, tác giả đã cố gắng thông tin tới bạn đọc những gì mà các nhà khoa học ở các nước khác nhau trên thế giới đang trao đổi và thảo luận, đồng thời đưa ra những nhận xét, đánh giá và đề xuất bước đầu đúng như phụ đề của tập sách “tập các bài tổng quan thông tin - nghiên cứu”. Hy vọng tập sách có thể giúp cho bạn đọc có được cái nhìn đầy đủ hơn về vấn đề đang còn tranh luận này.

 

Đã xem: 350
Thời gian đăng: Thứ hai - 01/06/2015 04:50
Người đăng: Phạm Quang Duy


Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết
 

Bài mới nhất