QC Shop

Những phẩm chất cơ bản cần có của người cán bộ trong sự nghiệp đổi mới

Ths. Lê Văn Tuấn

Nguồn: Tạp chí Triết học, số 2 (153), tháng 2 - 2004

Ảnh chỉ mang tính chất minh họa

Ảnh chỉ mang tính chất minh họa

Hồ Chí Minh coi cán bộ là cái gốc của sự thành công. Kế thừa tư tưởng đó, trong Văn kiện Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương khoá VIII, Đảng ta đã khẳng định: "Cán bộ là nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng, gắn liền với vận mệnh của đảng, của đất nước và chế độ, là khâu then chốt trong công tác xây dựng đảng"(1). Công cuộc đổi mới đất nước là sự nghiệp đầy trí tuệ, đòi hỏi phải có một đội ngũ cán bộ với tư cách những chủ thể có khả năng nhận thức, vận dụng đúng đắn các quy luật phát triển của xã hội, vạch ra được hướng phát triển của đất nước phù hợp với xu thế của thời đại và nguyện vọng của nhân dân; đồng thời, có khả năng tổ chức, quản lý và điều hành quá trình phát triển kinh tế - xã hội, lãnh đạo nhân dân thực hiện mục tiêu "dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh". Điều đó nói lên rằng, công cuộc đổi mới đang cần những người cán bộ phát triển toàn diện, có đủ năng lực, phẩm chất cần thiết. Đó là những người không chỉ có nhiệt tình và ý chí cách mạng, mà còn phải phát triển cả về mặt thể chất lẫn tinh thần, có đạo đức, trí tuệ, trách nhiệm và tài năng. Nói cách khác, họ phải là những người vừa "hồng", vừa "chuyên" như Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định.

Từ khi bắt đầu quá trình đổi mới đến nay, Đảng ta đã ban hành nhiều nghị quyết quan trọng về công tác cán bộ, đặc biệt là các Nghị quyết Trung ương 5 (khoá VII) và Nghị quyết Trung ương 3 (khoá VIII), trong đó phân tích sâu sắc thực trạng đội ngũ cán bộ ở nước ta và kết luận: "Nhìn chung đội ngũ cán bộ hiện nay, xét về chất lượng, số lượng và cơ cấu có nhiều mặt chưa ngang tầm với đòi hỏi của thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá"(2). Đồng thời, Đảng đã xác định những phương hướng và tiêu chuẩn cơ bản để xây dựng đội ngũ cán bộ đáp ứng yêu cầu và nhiệm vụ của cách mạng trong giai đoạn mới. Từ những quan điểm đó, có thể tiếp cận việc xây dựng người cán bộ trong sự nghiệp đổi mới theo các nhóm yêu cầu sau đây:

Nói đến con người, trước hết phải nói đến sự tồn tại và phát triển về mặt sinh học của con người, đó là thể chất. Theo nghĩa hẹp, có thể hiểu thể chất là sức khoẻ - yếu tố quan trọng và là tài sản quý giá bậc nhất của mỗi con người, của người cán bộ, của mỗi quốc gia. Theo Hồ Chí Minh, dân cường thì nước thịnh. Một cá nhân yếu làm cho cả nước yếu, một cá nhân khoẻ thì cả nước khoẻ... Một quốc gia, một đất nước muốn giàu mạnh và phát triển, trước tiên phải có những lớp người khoẻ mạnh, cường tráng. Người cán bộ trong sự nghiệp đổi mới cũng không thể thiếu tiêu chí thể chất phát triển. Thể chất bao gồm những yếu tố cơ bản như hình dáng, tầm vóc, chiều cao, trọng lượng… Thể lực tốt, chân tay khéo léo, bộ óc phát triển tinh tế, thông minh và có sức sáng tạo... là nhu cầu sống của mỗi con người. Đó cũng là tiêu chuẩn quan trọng đầu tiên phải có của người cán bộ. Tại Đại hội lần thứ VIII, Đảng ta đã khẳng định: "Sự cường tráng về thể chất là nhu cầu của bản thân con người, đồng thời là vốn quý để tạo ra tài sản trí tuệ và vật chất cho xã hội"(3).

Phát triển thể chất là điều kiện tiên quyết cho sự phát triển toàn diện của con người. Khoa học hiện đại chứng minh rằng, thể chất có quan hệ chặt chẽ với nhân cách và là điều kiện để nhân cách con người bộc lộ, phát huy ảnh hưởng của mình. Dựa trên một nền thể chất tốt, tinh thần của con người mới minh mẫn, thông suốt. Một con người ốm yếu, còi cọc không phát triển bình thường... không thể trở thành người phát triển toàn diện. V.I.Lênin nhận xét rằng, nhân cách không chỉ là thế giới tinh thần, mà còn là thế giới thể chất của con người. Sức khoẻ của con người bao gồm cả sức khoẻ cơ thể và sức khoẻ tâm thần. Điều kiện đặc biệt quan trọng để phát triển thể chất là sự phát triển và khả năng huy động tối đa hoạt động của não, là sự rèn luyện độ linh hoạt và tinh nhạy của "bộ máy thông minh" của con người. Đây là điều kiện quyết định để mỗi con người nói chung, người cán bộ nói riêng có thể làm tròn phận sự của mình và đạt tới đỉnh cao trong cuộc sống. Thể chất phát triển là nền tảng của sự phát triển trí tuệ. Hàm lượng trí tuệ lớn là kho dữ liệu tốt của tư duy. Nó luôn được gia tăng, bổ sung và làm phong phú thêm nhờ quá trình giáo dục và tự giáo dục. Điều kiện quyết định nhất đối với việc phát triển não là rèn luyện trí thông minh cùng với phương pháp tư duy uyển chuyển, năng động và sắc bén - tư duy biện chứng duy vật. Đây chính là tố chất không thể thiếu của người cán bộ trong thời đại mới.

Tinh thần (tình cảm và lý trí) là hệ quả của sự phát triển thể chất và trí tuệ. Khi thể chất cường tráng, trí tuệ minh mẫn và phong phú thì tinh thần sảng khoái, sáng trong. Đến lượt mình, nó khiến cho tâm hồn, phẩm chất của con người nói chung, của người cán bộ nói riêng được nâng lên. Kết quả là, những yếu tố đó làm tăng tính hiệu quả trong mọi hoạt động của con người. Do đó, có thể khẳng định rằng, phát triển mặt thể chất, bảo vệ và chăm sóc sức khoẻ, nâng cao thể lực của mỗi con người là yêu cầu quan trọng đầu tiên để phát triển con người Việt Nam toàn diện; đồng thời đó cũng là một trong những tiêu chí hàng đầu của người cán bộ để có thể đảm đương và hoàn thành trọng trách vinh dự nhưng cũng hết sức nặng nề - lãnh đạo nhân dân thực hiện thành công sự nghiệp đổi mới.

Một tiêu chí quan trọng khác và không thể thiếu được của người cán bộ trong sự nghiệp đổi mới đất nước là phải có phẩm chất tốt, đạo đức trong sáng. Từ thế kỷ VI TCN., các nhà Nho đã xây dựng mẫu người lý tưởng - người quân tử và đề cao Nhân - Lễ - Chính danh với tư cách những tiêu chí cơ bản của người "trị quốc". Kế thừa tinh hoa văn hoá của nhân loại và từ kinh nghiệm hoạt động thực tiễn của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh rằng, đạo đức cách mạng là cái gốc rất quan trọng, rằng "Nếu không có đạo đức cách mạng thì có tài cũng vô dụng"(4). Công cuộc đổi mới toàn diện của đất nước trên mọi lĩnh vực là một sự nghiệp cách mạng, do vậy, không thể không cần đến những con người vừa có sức khoẻ, vừa có đạo đức và tài năng.

Việc xây dựng nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay là một yêu cầu tất yếu khách quan. Thực tiễn những năm qua cho thấy, kinh tế thị trường đã tạo ra những điều kiện cần thiết và có tác động tích cực đối với sự phát triển của đất nước trên nhiều phương diện. Song, cần phải thấy là, bên cạnh những mặt tích cực, kinh tế thị trường cũng đã và đang làm nảy sinh nhiều vấn đề nhức nhối, nhất là trong lĩnh vực đạo đức. Sự bất công, tệ nạn xã hội... có xu hướng ngày càng gia tăng; trong đó, đáng lên án nhất là nạn tham nhũng, tệ quan liêu, lối làm ăn phi pháp với những thủ đoạn xảo quyệt bất chấp cả pháp luật và đạo lý dân tộc. Thực tế cho thấy, đã có không ít người trong xã hội chạy theo lối sống thực dụng chỉ biết đến hiện tại mà quên quá khứ, lấy "hưởng thụ tối đa, cống hiến tối thiểu" làm phương châm sống. Với họ, đồng tiền được coi là tất cả, là "Tiên", là "Phật"... Điều đáng lo ngại là những mặt trái của cơ chế thị trường đã tạo ra một tầng lớp người cơ hội đủ loại, mà hành vi của họ đang làm xói mòn niềm tin trong nhân dân.

Từ hơn 150 năm trước, C.Mác đã đưa ra lời cảnh tỉnh về nguy cơ "tha hoá" của con người trong nền kinh tế hàng hoá. Ông nhắc nhở chúng ta rằng, trong quá trình phát triển nền kinh tế, cần phải gắn "sự nghiệp giải phóng con người" với cuộc đấu tranh chống lại cái thực tiễn cực đoan của sự tha hoá của con người. Vì vậy, trong quá trình xây dựng đất nước, chúng ta nhất thiết phải bảo vệ và phát huy những giá trị truyền thống tích cực, mang bản sắc văn hoá của dân tộc; phải chú trọng phát triển mặt đạo đức của con người. Chỉ có như vậy, chúng ta mới không bị tha hoá bởi những mặt trái của cơ chế thị trường, mới tránh được nguy cơ đi chệch định hướng xã hội chủ nghĩa trong quá trình phát triển. Chiến lược phát triển con người nói chung và công tác cán bộ nói riêng cũng phải được xây dựng và hoạch định theo nguyên tắc đó.

Phát triển mặt đạo đức của người cán bộ trong sự nghiệp đổi mới là phát huy tinh thần yêu nước, tự cường dân tộc, ý thức tập thể, đoàn kết, phấn đấu vì lợi ích chung; là xây dựng lối sống lành mạnh, văn minh, "cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư", là phát huy truyền thống Nhân - Nghĩa của dân tộc. Phát triển mặt đạo đức của người cán bộ còn là phát triển "cái Thiện trong con người", phát triển lòng nhân ái, khoan dung, trọng nghĩa tình, đạo lý, đức tính cần cù sáng tạo trong lao động, sự tinh tế trong ứng xử, tính giản dị trong lối sống... Yêu cầu này là đặc biệt quan trọng đối với đội ngũ cán bộ. Bởi, có vậy, họ mới có thể hoàn thành sứ mệnh "là người đầy tớ, công bộc của nhân dân".

Như vậy, cùng với yêu cầu phát triển về mặt thể chất, việc đào tạo, bồi dưỡng người cán bộ trong thời kỳ đổi mới đòi hỏi phải phát triển cả những phẩm chất đạo đức tốt đẹp. Vì, đó là nền tảng nhân cách giúp con người có khả năng thực hiện lý tưởng cao đẹp - xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội.

Để có thể đảm đương và làm tròn trọng trách tổ chức, hướng dẫn quần chúng thực hiện thành công sự nghiệp đổi mới, người cán bộ toàn diện, toàn năng không những phải có thể lực tốt, đạo đức trong sáng, mà còn phải có trí tuệ, tài năng. "Trí là sự sáng suốt, minh mẫn trong nhận thức, sự hiểu biết về tự nhiên và xã hội, trí thông minh, tài năng sáng tạo; kế thừa và phát huy trí tuệ của dân tộc, tiêu biểu là tư tưởng Hồ Chí Minh, tiếp thụ tinh hoa của loài người mà đỉnh cao là học thuyết Mác - Lênin để vận dụng một cách phù hợp vào điều kiện của đất nước"(5).

Trí tuệ của người cán bộ được biểu hiện ở trình độ học vấn, sự am hiểu thực tế, khả năng nắm bắt và giải quyết các vấn đề mà thực tiễn cuộc sống đặt ra, cũng như ở sự vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh... Trí tuệ tạo nên tiềm năng chất xám - tài sản quý giá bậc nhất của quốc gia, là cơ sở để phát triển năng lực tổ chức, quản lý và sáng tạo. .. của người cán bộ. Người cán bộ có đầy đủ trí tuệ, thông minh, sáng suốt, biết nhìn xa, trông rộng... sẽ nắm bắt được những đòi hỏi cũng như khuynh hướng vận động, phát triển của thực tiễn, kịp thời vạch ra những chủ trương, đường lối và giải pháp đúng đắn, phù hợp với lòng dân. Ngược lại, nếu không có trí tuệ, người cán bộ "làm việc gì cũng khó" và đương nhiên, không thể đi đến thành công.

Sự nghiệp đổi mới đất nước là sự nghiệp cách mạng lớn lao và nó không thể được thực hiện thắng lợi nếu thiếu đội ngũ cán bộ có đầy đủ các phẩm chất cần thiết, đặc biệt là trí tuệ. Trí tuệ, tài năng đích thực không phải là cái có sẵn, bẩm sinh mà là sản phẩm trực tiếp của quá trình giáo dục và tự giáo dục lâu dài. Vì vậy, muốn xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ có tri thức, năng lực, chúng ta cần phải đào tạo, giáo dục con người một cách nghiêm khắc, có chất lượng cao, học phải đi đôi với hành.

Phát triển trí tuệ của người cán bộ trong sự nghiệp đổi mới là nâng cao trình độ học vấn (cả trình độ chuyên môn và trình độ lý luận cùng khả năng cải tạo thực tiễn), là trang bị cho họ phương pháp tư duy biện chứng duy vật. Ph.Ăngghen đã chỉ rõ, một dân tộc muốn đứng trên đỉnh cao của thời đại, phải có tư duy biện chứng và để có tư duy biện chứng thì không có cách nào khác là nghiên cứu lịch sử triết học nhân loại. Muốn chèo lái con thuyền đổi mới đến bến bờ thành công, người cán bộ ngày nay cần phải học tập, phải có trí tuệ cao.

Không có trí tuệ, người cán bộ không thể hoạch định được những chủ trương đường lối đúng đắn, phù hợp với thực tiễn; không thể tổ chức, hướng dẫn nhân dân thực hiện có hiệu quả công cuộc xây dựng đất nước phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Trong bối cảnh toàn cầu hoá và xu thế hội nhập quốc tế như hiện nay, sự nghiệp đổi mới của chúng ta đứng trước nhiều thời cơ thuận lợi, vận hội to lớn, nhưng cũng không ít khó khăn, thách thức. Nếu thiếu tri thức, kém về ngoại ngữ, không làm chủ được khoa học, công nghệ, không có khả năng phân tích, tổng kết thực tiễn, nắm bắt các vấn đề đặt ra, và do vậy, không đưa ra được những quyết sách phù hợp, kịp thời, thực hiện có hiệu quả..., người cán bộ sẽ không theo kịp và bị thực tiễn cuộc sống vượt qua.

Có thể nói, "Đức" và "Tài" là hai yếu tố quan trọng, gắn bó chặt chẽ với nhau; đồng thời quyết định nhân cách của người cán bộ. Ngày nay, sự nghiệp đổi mới đất nước yêu cầu phải xây dựng những người cán bộ vừa "Hồng" vừa "Chuyên", bởi như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy, có tài mà không có đức là vô dụng, có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó.

Việc xây dựng người cán bộ trong sự nghiệp đổi mới sẽ là phiến diện, thiếu sót nếu chỉ chú ý phát triển về mặt thể chất, đạo đức và trí tuệ mà xem nhẹ hoặc coi thường yêu cầu phát triển về mặt thẩm mỹ. Như chúng ta đã biết, Chân - Thiện - Mỹ là một chỉnh thể giá trị toàn vẹn. Điều đó có nghĩa là các mặt thể chất, trí tuệ, đạo đức và thẩm mỹ trong con người luôn gắn liền với nhau. Mặt thẩm mỹ của người cán bộ nói lên mức độ phát triển cao, hoàn thiện ở họ. Coi trọng sự phát triển mặt thẩm mỹ của người cán bộ mang ý nghĩa nhân văn to lớn. Vì thế, ngay sau khi giành được độc lập, Đảng ta đã chủ trương xây dựng và phát triển một nền giáo dục toàn diện nhằm rèn luyện, bồi dưỡng cho con người Việt Nam trên tất cả các mặt Đức, Trí, Thể, Mỹ. Ngày nay, trong sự nghiệp đổi mới, nền giáo dục nước ta nói chung và chiến lược cán bộ nói riêng càng phải coi trọng các yếu tố đó (tất nhiên, về mặt nội dung đã có nhiều điểm mới như vừa phân tích ở trên). Trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, Đảng ta khẳng định: "Cần xây dựng con người với trình độ tri thức, đạo đức, thể lực và thẩm mỹ ngày càng cao"(6).

Phát triển mặt thẩm mỹ của người cán bộ trong sự nghiệp đổi mới là nhằm xây dựng những con người có lý tưởng cao cả, luôn hướng tới cái đẹp cả ở hình dáng, tâm hồn và hành động. Cái đẹp gắn liền với cuộc sống, với hoạt động sáng tạo của con người. Trong hoạt động thực tiễn, con người sáng tạo ra cái đẹp, tạo nên thước đo giá trị về cái đẹp, và do vậy, tự hoàn thiện bản thân mình.

Cái đẹp đối lập với cái xấu, cái ác, cái nhỏ nhen, ích kỷ, thấp hèn, cá nhân, bè phái - những phản giá trị vốn không phù hợp với người cán bộ của nhân dân. Sự nghiệp đổi mới đòi hỏi người cán bộ phải biết suy nghĩ và hành động đúng, phải luôn đấu tranh vì cái thiện, cái đẹp, cái cao cả, cái tốt, cái có ích; phải có lòng bác ái vị tha, công bằng, chung thuỷ và hướng tới sự hoà đồng, biết "lo nỗi lo của dân, vui cái vui của dân"...

Ngoài những phẩm chất kể trên, người cán bộ trong sự nghiệp đổi mới không thể thiếu yếu tố năng động và thích nghi. Đó là sự nhạy bén, linh hoạt trong mọi hoàn cảnh và điều kiện; là sự mềm dẻo trong tư duy, sáng suốt trong hành động, sắc sảo trong quan hệ, "Dĩ bất biến, ứng vạn biến" theo tư tưởng Hồ Chí Minh. Ngày nay, chúng ta đang xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, do vậy, tính năng động, khả năng thích nghi cao là những yếu tố vô cùng cần thiết đối với người cán bộ. Nếu không có được phẩm chất này, người cán bộ có thể rơi vào trạng thái bị động, không làm chủ được mọi hoàn cảnh, tình huống. Nhờ sự năng động và thích nghi, người cán bộ sẽ tìm ra được những giải pháp "đột phá" trong mọi hoàn cảnh có vấn đề. Chẳng hạn, trong quá trình mở cửa và hội nhập, người cán bộ giỏi có thể làm sống dậy một doanh nghiệp hay một vùng kinh tế. ..

Sự nghiệp đổi mới đòi hỏi người cán bộ phải có phong cách lãnh đạo. Xây dựng phong cách lãnh đạo của người cán bộ ngày nay là hình thành, phát triển và rèn luyện tác phong làm việc đĩnh đạc, bình tĩnh sáng suốt, nhanh nhạy; phương pháp làm việc khoa học, lấy hiệu quả công việc, lấy mục đích vì nhân dân làm chuẩn giá trị. Phong cách đó đối lập với lề lối làm việc bảo thủ, trì trệ và chậm đổi mới kiểu "sáng vác ô đi, tối vác về"... Xây dựng tác phong lãnh đạo chính là góp phần xây dựng và hoàn thiện nhân cách người cán bộ trong thời kỳ mới. Đó là yếu tố không thể thiếu để người cán bộ có thể hoàn thành trách nhiệm: vừa là người lãnh đạo, vừa là người đầy tớ thật trung thành của nhân dân như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy.

Sự nghiệp đổi mới là một quá trình tất yếu khách quan để thúc đẩy sự phát triển của đất nước trên mọi lĩnh vực. Thực tiễn của công cuộc đổi mới trong gần hai thập kỷ qua đã khẳng định đường lối đúng đắn của Đảng ta. Bước vào giai đoạn mới, sự nghiệp lớn lao này đang đặt ra những yêu cầu cao hơn về chất lượng nguồn nhân lực nói chung và lực lượng cán bộ lãnh đạo nói riêng. Nó đòi hỏi phải có những lớp cán bộ được phát triển toàn diện, đủ sức lãnh đạo và tổ chức nhân thực hiện thắng lợi mục tiêu "dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh"(7) mà Đại hội lần thứ IX của Đảng đã đề ra. Bởi vậy, chúng ta phải tiếp tục tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng, trẻ hoá cán bộ; phải có sự xem xét, đánh giá, bổ nhiệm đúng cán bộ; từng bước có chính sách thoả đáng đối với cán bộ các cấp, nhất là ở cấp cơ sở. Để đảm bảo chất lượng và hiệu quả của công tác xây dựng cán bộ, cần phải tích cực chống bệnh quan liêu, kinh nghiệm chủ nghĩa và giáo điều chủ nghĩa; phải gắn liền với công tác xây dựng đảng, với quá trình đấu tranh chống tham nhũng và cuộc vận động xây dựng, chỉnh đốn đảng.

 


(*) Thạc sĩ triết học, Phó trưởng ban Tuyên giáo, Thị uỷ Bỉm Sơn, Thanh Hoá.

(1) Đảng Cộng sản Việt Nam. Văn kiện Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương khoá VIII. Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1997, tr.66.

(2) Đảng Cộng sản Việt Nam. Sđd., tr.68.

(3) Đảng Cộng sản Việt Nam. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII. Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1996, tr.30.

(4) Hồ Chí Minh. Toàn tập, t.11. Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000, tr.329.

(5) Đảng Cộng sản Việt Nam. Văn kiện Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương khoá VIII. Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1997, tr.17.

(6) Đảng Cộng sản Việt Nam. Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội. Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1991, tr.10.

(7) Đảng Cộng sản Việt Nam. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX. Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000, tr.22.

Đã xem: 4169
Thời gian đăng: Thứ ba - 02/06/2015 03:59
Người đăng: Phạm Quang Duy


Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết
 

Bài mới nhất