QC Shop

Vai trò của khoan dung tôn giáo và đoàn kết xã hội trong việc kiến tạo nền hòa bình và giữ vững ổn định xã hội

Nguyễn Thế Doanh(*)

Nguồn: Tạp chí Triết học, số 5 (204), tháng 5 - 2008

Để làm rõ vai trò của khoan dung tôn giáo và đoàn kết xã hội trong việc kiến tạo nền hoà bình và giữ vững ổn định xã hội, trong bài viết này, tác giả đã đưa ra và luận giải: 1) Khoan dung và bất khoan dung tôn giáo; 2) Vấn đề đoàn kết giữa các tôn giáo và đoàn kết trong cùng một tôn giáo; 3) Lòng khoan dung và tình đoàn kết trong việc xây dựng một xã hội hoà bình, ổn định.

Ảnh minh họa

Ảnh minh họa

1. Khoan dung và bất khoan dung tôn giáo

Giáo lý nguyên thuỷ của các tôn giáo đều hướng thiện, răn dạy con người tránh điều ác, làm điều lành, nhằm mục đích giảm thiểu khổ đau, góp phần tạo dựng bầu không khí hoà bình và mưu cầu hạnh phúc cho nhân loại. Tuy nhiên, đôi khi tinh thần tôn giáo và sự vận động hoà bình của nó lại bị những giá trị vật chất cuốn hút hoặc bị các thế lực "phần đời" làm cho chệch hướng. Một số ít tín đồ, thậm chí còn có cả một số giáo sĩ, ít quan tâm đến những lời giáo huấn tốt đẹp, nhân bản của tôn giáo, chỉ mải mê tạo dựng danh tiếng và mưu cầu lợi ích vật chất cho cá nhân mình. Sự lạm dụng này đã gây nên sự cạnh tranh thiếu lành mạnh giữa các nhóm tôn giáo khác nhau cũng như trong cùng một cộng đồng tôn giáo.

Khoan dung và kính trọng là hai đức tính cần có và phải được giữ gìn trong một xã hội đa tôn giáo. Chính vì vậy, cùng với việc thuyết giảng về khoan dung, cần phải cố gắng thực hành khoan dung nhằm tạo dựng bầu không khí hoà bình và hoà hợp trong đời sống xã hội.

Thiếu sự khoan dung sẽ rất khó chấp nhận việc có nhiều tôn giáo cùng tồn tại và thường dẫn đến sự kỳ thị, đến cách nhìn nhận không đúng về tôn giáo. Thống nhất trong đa dạng đang trở thành một trong những khuôn mẫu mới trong các mối quan hệ xã hội và quốc tế. Tất cả các chức sắc cũng như tín đồ các tôn giáo cần tạo dựng sự đoàn kết với tinh thần huynh đệ, với sự kính trọng lẫn nhau giữa tôn giáo này với tôn giáo khác để đấu tranh cho sự hoà hợp và nêu cao tinh thần phục vụ phúc lợi chung; phụng sự công lý và tạo bầu không khí hoà bình cho cả cộng đồng nhân loại.

Nói về tự do tôn giáo có nghĩa là nói về việc bảo đảm quyền tự do tôn giáo cho mọi người dân, trong đó có cả việc đề cao tư tưởng khoan dung tôn giáo. Tự do tôn giáo đã được ghi nhận trong Tuyên ngôn Nhân quyền. Khoan dung tôn giáo chính là cái giúp cho tự do tôn giáo trở nên đích thực hơn, phù hợp với hoàn cảnh thực tế hơn và do vậy, hy vọng nó sẽ làm lu mờ dần những hành vi bất khoan dung tôn giáo một cách vô lý mà hiện đang còn tồn tại.

Trên thực tế, chúng ta có thể phân chia sự khoan dung và bất khoan dung theo 4 cấp độ: cá nhân, nhóm, nhà nước, quốc tế.

Trong lịch sử nhân loại, khoan dung và bất khoan dung giữa các nguyên tắc tôn giáo đã làm xuất hiện nhiều nhóm xã hội đối lập nhau. Sự đối lập đó hoàn toàn hoặc một phần là do sự khác biệt về tôn giáo. Tây Ban Nha, Pháp, Anh, Hà Lan đều đã từng chứng kiến các xung đột tôn giáo. Tại Mỹ, cũng đã có thời kỳ mà trước đây, những người Tin lành đấu tranh và trục xuất những người Moócmông, tấn công những người Công giáo. Những ví dụ gần đây hơn là sự xung đột giữa người Công giáo và Tin lành ở Bắc Ailen, người Ấn giáo và Hồi giáo ở Cátxmia, thanh lọc sắc tộc mang sắc thái xung đột tôn giáo ở Bosnia và Kosovo trong thập niên 1990(1).

Gần đây đã xuất hiện nhiều cuộc đối thoại về tôn giáo, về nhân quyền, giao lưu văn hoá Đông - Tây dưới hình thức song phương hoặc đa phương, khu vực hoặc quốc tế, với các tên gọi khác nhau, song chủ đề chính là "sự hoà hợp tôn giáo", "xây dựng chiếc cầu nối", "thống nhất trong đa dạng",...  nhằm mục đích giao lưu, trao đổi để tìm ra những biện pháp hữu hiệu đưa tinh thần tốt đẹp, nhân ái, hướng thiện của các tôn giáo vào cuộc sống, góp phần xây dựng một xã hội ổn định, không có khủng bố, ngăn ngừa những tệ nạn xã hội.

Các cuộc đối thoại, hội nghị giữa các tôn giáo đã thu hút rất nhiều đại diện các tôn giáo khác nhau và tại đây, cũng đã có những bài tham luận đề cập đến nhiều vấn đề xã hội đang đòi hỏi phải được giải quyết. Bức tranh chức sắc các tôn giáo khác nhau ngồi cùng nhau để bàn luận, tìm ra lời giải chung cho vấn nạn xã hội, như khủng bố hoặc tôn giáo này kỳ thị tôn giáo kia là điều trước đây khó có thể có được. Không chỉ có các chức sắc tôn giáo ngồi với nhau, mà các nhà nghiên cứu, đại diện chính phủ nhiều quốc gia, vùng lãnh thổ cũng tham gia một cách tích cực vào lĩnh vực này. Điều này giúp các nhà xây dựng pháp luật suy nghĩ ngày một nhiều hơn và sâu sắc hơn tới việc điều chỉnh pháp luật để ngày càng bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng của người dân - biểu hiện của sự gắn bó, tôn trọng lẫn nhau giữa tôn giáo và chính quyền cũng như đánh giá cao những tiếng nói chung của các tôn giáo như một biểu hiện sinh động giữa họ về lòng khoan dung tôn giáo.

 Có thể đưa ra đây một dẫn chứng để làm sáng tỏ vấn đề này. Chẳng hạn, ngày 21/6/2007, cuộc đối thoại lần 9 được tổ chức tại hội trường quận Tân Phú - TP. Hồ Chí Minh với sự tham gia của các chức sắc các tôn giáo: Công giáo, Phật giáo, Tin lành, Cao đài. "Những vấn đề được đưa ra trong đối thoại như sinh hoạt tôn giáo, cơ sở thờ tự, vai trò tôn giáo trong sự phát triển,... được nêu ra trong đối thoại và chính quyền ghi nhận rồi gợi ý những phương hướng giải quyết"(2). Hoặc vào Lễ Giáng sinh của đạo Công giáo, dịp Lễ Phật Đản của Phật giáo, đại diện các tôn giáo khác đều đến chúc mừng và chia vui cùng. Điều đó đã thể hiện rõ lòng khoan dung và sự hiểu biết lẫn nhau giữa các tôn giáo.

2. Đoàn kết giữa các tôn giáo và đoàn kết trong cùng một tôn giáo

Phận sự của các nhà tôn giáo là phải  hợp tác và hiểu biết lẫn nhau, cùng với toàn xã hội phấn đấu để làm cho người dân hiểu rõ giá trị đích thực của cuộc sống; phục vụ hết mình vì lợi ích của cộng đồng với lòng nhân từ, vị tha, thiện chí đối với đồng loại, không kỳ thị chủng tộc và tôn giáo, không phân biệt tín ngưỡng; đồng tâm nhất trí đấu tranh cho hoà bình, hoà hợp và tiến bộ xã hội.

Như vậy, có thể nói, bản chất của lòng khoan dung chính là tình đoàn kết cộng đồng giữa các tôn giáo cũng như các tín đồ trong cùng một tôn giáo. Từ "giáo hữu" hoặc "tín hữu" mà ở Việt Nam vẫn quen dùng để chỉ tín đồ tôn giáo, như một lẽ tự nhiên, đã phần nào chứa đựng nội dung khoan dung đó.

Chúng ta đều biết Afghanistan là một đất nước mà tuyệt đại đa số người dân theo Hồi giáo. Thế nhưng, ở đất nước này, một thời các tôn giáo khác ngoài Hồi giáo đã bị chính quyền Taliban quản lý một cách hết sức nghiệt ngã và chỉ sau khi chế độ này sụp đổ, Công giáo và nhiều Dòng tu mới trở lại hoạt động bình thường, như Bác ái Truyền giáo, Truyền giáo Phanxicô,...(3).

Kuwait là một quốc gia nhỏ bé với 2,5 triệu dân và như Tổng giám mục Caminno Ballin - Giám quản Tông toà Kuwait đã khẳng định, "chính quyền địa phương đáp ứng mọi nhu cầu của chúng tôi và rất rộng lượng với chúng tôi. Chính quyền giúp chúng tôi chuyển địa điểm thờ phượng và tất cả những gì cần thiết về mặt hành chính cũng như thủ tục"; "vào các ngày Lễ trọng như Giáng sinh hay Phục sinh, chính quyền phái lực lượng an ninh đến bảo vệ cộng đoàn tham dự thánh lễ". Rằng, "Người Công giáo tại Kuwait được hưởng quyền tự do thờ phượng và không bị bất cứ hạn chế nào"(4). Nếu không có sự khoan dung, không có sự nhìn nhận đúng đắn hay sự thấu hiểu của chính quyền đối với tôn giáo thì tại một đất nước Hồi giáo như Kuwait khó có thể có được một nhận định khoan dung và lạc quan như vậy.

3. Lòng khoan dung và tình đoàn kết trong việc xây dựng một xã hội hoà bình, ổn định

Như chúng ta đã thấy, để có thể hiểu nhau, yêu thương nhau, con người cần phải xoá bỏ lòng hận thù, xây dựng tình tương thân tương ái, luôn thấm nhuần cách nghĩ "cái mà mình được cũng không làm mất đi cái mà người khác cũng được hưởng", không ghen tỵ, đố kỵ với những ai hơn mình. Chỉ có như vậy, chúng ta mới có được thiện chí với các ý kiến bất đồng cũng như với sự khác biệt vì chính sự khác biệt, sự không đồng nhất và qua đó, làm cho cuộc sống trở nên phong phú mà không làm mất đi tính đa dạng của nó. Đối với niềm tin tôn giáo cũng như vậy. Đương nhiên, sự  không đồng nhất, sự khác biệt ấy không tạo nên hận thù và cần đạt được sự hài hoà, sự chấp nhận thông qua đối thoại bình đẳng và tôn trọng lẫn nhau. Quan hệ đồng đạo, quan hệ giáo hội - nhà nước, quan hệ giữa các tôn giáo với nhau,... sẽ không thể có được nếu thiếu sự khoan dung. Không chỉ thế, thiếu sự khoan dung, các cuộc xung đột giữa các tôn giáo sẽ không thể dập tắt, lòng thù hận tiếp tục được nuôi dưỡng và rất có thể sẽ để lại những hệ luỵ tiêu cực, ảnh hưởng tới quan hệ đối nội cũng như đối ngoại giữa các quốc gia, vùng lãnh thổ.

Ở Việt Nam, trước khi Pháp lệnh tín ngưỡng, tôn giáo ra đời, việc công nhận cho các hệ phái Tin lành hoạt động bình thường còn có ít nhiều trở ngại, thì nay, việc này đã đạt kết quả đáng khích lệ và được đánh giá là tích cực, có nhiều chuyển biến tốt đẹp, như ông J.Hanford, Đại sứ Lưu động Hoa Kỳ - đã nhận định trong nhiều phiên đối thoại nhân quyền Việt - Mỹ trên kênh nhà nước và kênh nhân dân. Trong buổi tiếp kiến Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng, ngày 3/8/2007, ông đại sứ Hoa Kỳ - M.Marine đã công nhận tự do tôn giáo ở Việt Nam, mặc dù ở đây vẫn còn một số vấn đề cần tiếp tục thảo luận và giải quyết tiếp.

Với cái nhìn thông thoáng hơn về quan hệ Việt - Mỹ, chúng ta thấy, nếu không có được phương châm đúng đắn, biện chứng và khoan dung của Nhà nước ta là "khép lại quá khứ, hướng tới tương lai", thì quan hệ giữa hai nước sẽ khó có thể tiến triển với kết quả như hiện nay. Trong chuyến thăm Mỹ tháng 6 - 2007 vừa qua, tại cuộc gặp gỡ với bà con Việt kiều ở California, Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết đã nói: "... Nếu có ai còn ngần ngại hoặc hiểu lầm, xin các bạn ở đây hãy về nói lại rằng mẹ hiền Việt Nam lúc nào cũng giang rộng vòng tay đón bất cứ người con nào muốn trở về...". Chỉ có lòng khoan dung, tình đoàn kết mới có thể đưa con người xích lại với nhau để cùng nhau giải quyết những khó khăn của cá nhân mình cũng như của xã hội.

*    *

*

Tóm lại, khoan dung, trong đó có khoan dung tôn giáo là sản phẩm của nhân loại trong quá trình nhận thức cuộc sống và phục vụ cuộc sống. Lòng vị tha vốn có của con người, của tôn giáo là nguồn mạch dồi dào nuôi dưỡng hành vi khoan dung và đến lượt mình, chính hành vi khoan dung này đã trở thành nhân tố quan trọng góp phần đoàn kết xã hội. Và, đoàn kết xã hội là cơ sở để kiến tạo một nền hoà bình và giữ vững ổn định xã hội ở mọi quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới.                                          

      

 


(*) Phó Trưởng ban Tôn giáo Chính phủ.

(1) Đa dạng tôn giáo và phân tích sự khoan dung (Bài giảng của Giáo sư Howard L.Biddhulph tại các trường đại học ở Canada và Đại học Brigham Young University.

(2) Quận Tân Phú đối thoại với các chức sắc tôn giáo. Tạp chí Công giáo và Dân tộc, số 163, 2007.

(3) Trường Công giáo đã được mở lại ở Afganistan. Tạp chí Công giáo và Dân tộc, số 163, 2007.

(4) Những người Công giáo tại Kuwait được tự do thờ phượng. Tạp chí Công giáo và Dân tộc, số 163, 2007.

Đã xem: 600
Thời gian đăng: Thứ tư - 25/11/2015 16:44
Người đăng: Phạm Quang Duy


Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết
 

Bài mới nhất