Về khái niệm Về khái niệm "tinh thần tuyệt đối" trong triết học Hêghen
(28/07/2018)
Luận giải và làm rõ nội dung của khái niệm “Tinh thần tuyệt đối” trong triết học Hêghen, trong bài viết này, trước hết tác giả bài viết đã làm rõ vị trí của khái niệm này trong Triết học tinh thần của ông, đồng thời luận giải quá trình đi từ nhận thức cái Tuyệt đối đên nhận thức cái Tinh thần ở ông. Với Hêghen, cái Tinh thần là sự thống nhất giữa ý thức và tự ý thức, là quá trình nó tự vận động, sự biểu hiện và tự nhận thức mình theo tính tất yếu và đó chính là Ý niệm đã trở lại với chính mình; Tinh thần tuyệt đối là sự  “dung hoà hoàn hảo” giữa tự nhiên và tinh thần, giữa tinh thần chủ quan và tinh thần khách quan – sự dung hoà của tất cả các mặt đối lập trong quá trình nhận thức tính tất yếu của nó, là tư duy của tinh thần về chính bản thân mình với tư cách chân lý tuyệt đối, vừa là kết quả vừa là quá trình tinh thần tự nhận thức bản thân mình thông qua con người, xã hội loài người và lịch sử. Tiếp đó, tác giả bài viết đưa ra những nhận xét sơ bộ về khái niệm Tinh thần tuyệt đối của Hêghen.
Phương pháp hiện tượng học của E.Huxéc Phương pháp hiện tượng học của E.Huxéc
(31/03/2018)
Phương pháp hiện tượng học của Huxéc có vai trò to lớn và là đóng góp quan trọng của ông trong việc xây dựng, phát triển hiện tượng học. Huxéc gọi phương pháp đó là épochè (ngưng hãm) và réduction (giản lược). Bản thể - eidos, chỉ đạt đến bằng épochè. Trong khuôn khổ đó, hiện tượng học đi đến giản lược một vài yếu tố của dữ kiện và không bận tâm đến chúng nữa. Phương pháp hiện tượng học nhắm vào cái trình diện với ý thức, nghĩa là đối tượng của nó. Với phương pháp này, Huxéc đã mang lại thêm một cách nhìn về thế giới; chủ đích của hiện tượng học là đạt tới cái thế giới đã thực sự được ý thức của ta nhắm vào khi trải nghiệm và bản chất mà nó đạt đến là bản chất cụ thể. Tuy nhiên, phương pháp hiện tượng học của Huxéc cũng bộc lộ một số hạn chế nhất định khi tìm cách phân tách “ý thức thuần túy” khỏi tồn tại khách quan và ý thức của chủ thể, hoặc tiêu chuẩn của chân lý lại phụ thuộc vào ý nghĩa mà chủ thể ban bố cho khách thể.
Giá trị của triết học trong quan niệm của B.Rátxen và M.Mítgơlây Giá trị của triết học trong quan niệm của B.Rátxen và M.Mítgơlây
(17/03/2018)
Triết học là gì và có giá trị như thế nào? Câu hỏi ấy luôn được đặt ra trong lịch sử triết học. Theo B.Rátxen, giá trị của triết học chỉ có thể tìm thấy giữa các lợi ích tinh thần. Ông cho rằng, giá trị của triết học là ở chỗ, thông qua việc giải đáp các câu hỏi đặt ra, nó giúp con người nâng cao sự hiểu biết về các sự vật và có thể giải phóng con người khỏi những mục đích cá nhân hẹp hòi. Khác với B.Rátxen, M.Mítgơlây lại tìm giá trị của triết học ở chính sự cần thiết của nó trong việc giải thoát con người khỏi sự lẫn lộn thường xuyên về khái niệm. Điểm chung của hai nhà triết học này là đều khẳng định sự cần thiết của triết học trong cuộc sống và vai trò quan trọng của nó trong quá trình nhận thức thế giới của con người.
Tư tưởng đạo đức học của GI.P.Xáctơrơ Tư tưởng đạo đức học của GI.P.Xáctơrơ
(01/03/2018)
Từ những luận điểm cơ bản của triết học hiện sinh, như con người - đó là sự hiện sinh, sự hiện sinh - đó là tự do, là hành vi sáng tạo, con người - đó là sự tự do lựa chọn, là siêu nghiệm hoá, là thực thể lịch sử, là giá trị tự thân và chủ nghĩa hiện sinh - đó là chủ nghĩa nhân văn, Gi.P.Xáctơrơ đã đưa ra quan niệm về đạo đức và từ đó, xây dựng nên những “tín điều” đạo đức. Với những “tín điều” này, ông kêu gọi con người hãy hướng tới chủ nghĩa nhân đạo, đề cao con người, đề cao sự tự do của con người và hãy tạo ra các giá trị cho chính mình. Tuy nhiên, hạn chế lớn nhất trong tư tưởng đạo đức học của Gi.P.Xáctơrơ là ở chỗ đã phủ nhận tính khách quan của hành vi con người và do vậy, không thấy hết ý nghĩa khách quan của những giá trị đạo đức mà nhân loại đã có được.
Gi.P.Xáctơrơ với hiện tượng học Huxéc trong vấn đề quan hệ giữa tồn tại và ý thức Gi.P.Xáctơrơ với hiện tượng học Huxéc trong vấn đề quan hệ giữa tồn tại và ý thức
(03/02/2018)
Chịu ảnh hưởng của hiện tượng học Huxéc, Gi.P.Xáctơrơ đã xây dựng triết học hiện sinh của ông trên cơ sở áp dụng hiện tượng học Huxéc và việc nghiên cứu tồn tại người. Coi quan niệm của Huxéc về tự ý thức  là một sai lầm, Gi.P.Xáctơrơ đã cố gắng chứng minh “cái Tôi” không phải là trung tâm mang tính hợp nhất và cá biệt hoá của ý thức. Lý giải tính ý hướng của ý thức mà Huxéc đưa ra, ông đã coi tính ý hướng là cấu trúc cơ bản của mọi ý thức mà từ đó, tất yếu nảy sinh sự khác biệt căn bản giữa ý thức và cái được ý thức, rằng tính ý hướng này luôn đòi hỏi phải thừa nhận cả bản thân sự vật lẫn những thuộc tính của nó là những cái tồn tại bên ngoài ý thức. Và, do vậy, không nên quy thế giới đang được con người nhận thức về tồn tại của ý thức trong thế giới. Với ông, nguyên tắc tính ý hướng là hình thức triết học duy nhất có thể cho phép ý thức được tính thực tại của thế giới bên ngoài và tính không thể quy được thế giới ấy về ý thức; rằng, thế giới các sự vật chỉ tồn tạitrong quan hệ với ý thức. Gi.P.Xáctơrơ coi đây không chỉ là nguyên tắc phương pháp luận trong việc nghiên cứu mối quan hệ giữa tồn tại và ý thức, mà nó còn là biểu hiện chân lý của mối quan hệ ấy.
"Triết học của cách mạng" (Hay thái độ của GI.P.Xáctơrơ đối với chủ nghĩa duy vật và biện chứng của tự nhiên)
(03/02/2018)
Với khát vọng vượt lên trên sự đối lập giữa chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm, Gi.P.Xáctơrơ  chủ trương xây dựng một thứ triết học mới với tư cách lý luận hành động cách mạng nhằm cải tạo triệt để các cơ cấu kinh tế – xã hội và làm cho con người trở nên thực sự tự do. Với ông, chủ nghĩa duy vật không thể đóng vai trò là “triết học của cách mạng”, vì nó không hiểu được sự “siêu việt hoá” hoàn cảnh của con người. Phủ định biện chứng của tự nhiên dựa trên cơ sở của những dữ liệu kinh nghiệm, ông đã tự bộc lộ sự khiếm khuyết trong quan niệm về vật chất và vận động. Với Gi.P.Xáctơrơ, sự tồn tại chủ nghĩa duy vật với tư cách phép biện chứng về tự nhiên là điều không thể, nhưng với tư cách học thuyết về biện chứng của xã hội thì đó lại là điều có thể. Phủ định vai trò của cả chủ nghĩa duy vật lẫn phép biện chứng, triết học hiện sinh dựa trên nguyên lý “Tồn tại có trước bản chất” của Gi.P.Xáctơrơ chỉ góp phần khẳng định vai trò tích cực của con người, chứ không thể trở thành “triết học của cách mạng” theo nghĩa đích thực của nó.
Vấn đề chủ thể nhận thức và phương pháp nhận thức trong triết học Tây Âu cận đại Vấn đề chủ thể nhận thức và phương pháp nhận thức trong triết học Tây Âu cận đại
(02/02/2018)
Sự phê phán triết học kinh viện và thế giới quan Trung cổ là nét đặc trưng của các nhà triết học Tây Âu Cận đại có tư tưởng tiến bộ. Ph.Bêcơn và R.Đêcáctơ đều coi lý tính là một lực lượng bản chất của con người; coi chủ thể nhận thức vừa có lý tính, vừa có tự ý thức. Đối với các ông, chủ thể nhận thức là con người sống và tư duy trong xã hội, nhưng đó không phải là cá nhân kinh nghiệm mà là chủ thể trừu tượng. Phương pháp nhận thức mà các nhà triết học Tây Âu Cận đại xây dựng yêu cầu những luận điểm xuất phát phải có tính chân thực và được duy trì trong suốt quá trình nghiên cứu. Theo họ, trực giác trí tuệ là năng lực nhận thức cao nhất của con người và phụ thuộc vào trình độ tư duy lôgíc. Có thể nói, các nhà triết học Tây Âu Cận đại đã khẳng định tính tích cực của chủ thể nhận thức, nhưng họ lại không chứng minh được trong khuôn khổ của chủ nghĩa duy vật siêu hình và chủ nghĩa duy tâm.
Lửa - Bản nguyên vật chất đầu tiên và duy nhất của vũ trụ trong triết học Hêraclít Lửa - Bản nguyên vật chất đầu tiên và duy nhất của vũ trụ trong triết học Hêraclít
(22/01/2018)
Khi coi Vũ trụ là một chỉnh thể thống nhất, nhà triết học Hy Lạp cổ đại – Hêraclít (520 – 460 TCN) đã khẳng định Lửa là bản nguyên vật chất đầu tiên và duy nhất của vạn vật. Lửa “bùng cháy” và “lụi tàn” theo cái Logos vốn có của nó. Sự chuyển hoá của Lửa là một quá trình “không ngừng nghỉ” và quá trình đó dẫn đến sự sinh thành của vạn vật, vạn vật biến đổi và chuyển hoá lại trở về với Lửa. Thế giới thống nhất ở trong “ngọn Lửa sống bất diệt”. Lửa “điều khiển” và “phán xét” tất cả, bao trùm tất cả. Lửa là khởi nguyên tự nhiên tích cực, năng động và tinh tế nhất, là bản nguyên vật chất “có lý tính”, quy định tính có trật tự và hài hoà của Vũ trụ. Lửa không chỉ đem lại cho Vũ trụ cả sự sống lẫn cái chết mà còn tượng trưng cho mọi cái sống động, năng động và tích cực. Lửa không chỉ tạo nên “thân xác”, mà cả “linh hồn” cho vạn vật. Lửa có “đời sống nội tâm” của nó. Trong quan niệm của Hêraclít về Lửa vẫn còn mang tính vật hoạt luận và phiếm thần luận, song đó là quan niệm cho thấy tính thống nhất của thế giới, quan niệm luôn đòi hỏi giải thích các hiện tượng tự nhiên dựa vào chính tự nhiên và là “sự trình bày rất hay những nguyên lý của chủ nghĩa duy vật biện chứng”.
Triết học Cantơ dưới nhãn quan của G.W.F.Hêgen Triết học Cantơ dưới nhãn quan của G.W.F.Hêgen
(16/01/2018)
Hêgen không chỉ phê phán những hạn chế mà còn đánh giá cao những đóng góp của triết học Cantơ, coi triết học Cantơ là “cơ sở và điểm xuất phát của triết học Đức hiện đại”. Theo ông, triết học Cantơ là chủ nghĩa duy tâm chủ quan. Mặc dù vậy, đối với Hêgen, triết học Cantơ có vai trò đặc biệt quan trọng. Thực tế, nhiều vấn đề triết học do I.Cantơ khởi xướng đã được Hêgen phát triển từ lập trường của chủ nghĩa duy tâm tuyệt đối. Đó cũng là cơ sở dẫn đến nhận định của Sáclơ Taylo cho rằng, có thể coi triết học của Hêgen là triết học Cantơ đã được cải biến.
"Hướng tới nền hòa bình vĩnh cửu" - Khát vọng của nhân loại (Kỷ niệm 210 năm ra đời tác phẩm "Hướng tới nền hòa bình vĩnh cửu" của I.Cantơ)
(16/01/2018)
Đối với I.Cantơ, “hoà bình” là sự kết thúc mọi thù địch, mọi hành động chiến tranh. Với nhãn quan triết học, trong “Hướng tới nền hoà bình vĩnh cửu”, ông đã vạch ra những điều kiện, nguyên tắc cơ bản để xây dựng và bảo đảm nền hoà bình vĩnh cửu cho cộng đồng nhân loại. I.Cantơ nhấn mạnh rằng, hoà bình phải được thiết lập một cách tích cực, được bảo vệ bằng luật pháp quốc tế và hiến pháp dân sự; rằng, con người phải có quyền công dân thế giới – một quyền cao hơn, hay chí ít, cũng không thấp hơn quyền tự do cá nhân. Theo đó, có thể khẳng định “Hướng tới nền hoà bình vĩnh cửu” không chỉ là tư tưởng triết học độc đáo, có ý nghĩa nhân văn cao cả của I.Cantơ, mà hơn thế, còn là một khát vọng chân chính của nhân loại.
Xem tin phát hành ngày:

Liên hệ với chúng tôi:

Bản quyền thuộc về Viện Triết Học, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam

Điện thoại: +84 (024)35140527, +84 (024)35141134, Fax: +84 (024)35141935

Email: vnphilosophy@yahoo.com

Địa chỉ: 59 Láng Hạ, Ba Đình, Hà Nội.

Giấy phép số 211/GP-BC của Bộ VHTT cấp ngày 29 tháng 5 năm 2007