CHỦ NGHĨA XÃ HỘI TRONG TIẾN TRÌNH PHÁT TRIỂN NHÂN LOẠI

Thứ Ba, 02/06/2026

Tóm tắt: Luận giải khoa học của các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác về chủ nghĩa xã hội chỉ ra rằng, với tư cách hình thái kinh tế - xã hội cao hơn và nhân văn hơn chủ nghĩa tư bản, chủ nghĩa xã hội là phong trào hiện thực hướng tới mục tiêu phát triển toàn diện bản chất con người. Mục đích cao cả này của chủ nghĩa xã hội chính là lý do mà Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam đã lựa chọn và kiên định chủ nghĩa xã hội với tư cách mô hình phát triển của Việt Nam. Bối cảnh thế giới hiện nay cho thấy, chủ nghĩa xã hội hiện thực, nhờ tích cực tiến hành và đẩy mạnh công cuộc cải cách, đổi mới một cách toàn diện, ngày càng chứng tỏ những dấu hiệu phục hồi và phát triển với những mô hình mới đa dạng và đầy sáng tạo. Thực tiễn đó, một lần nữa, khẳng định tính tất yếu và triển vọng to lớn của chủ nghĩa xã hội trong tiến trình phát triển lịch sử nhân loại.

Từ khóa: Chủ nghĩa xã hội, mô hình chủ nghĩa xã hội, phát triển xã hội, phát triển con người.

Nhận thức duy vật lịch sử chính là một trong những cơ sở quan trọng nhất để các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác – Lênin chỉ ra tính tất yếu của sự ra đời chủ nghĩa xã hội. Từ lập trường nhận thức duy vật lịch sử, C.Mác đã chỉ ra tính biện chứng, các quy luật vận động, phát triển khách quan của lịch sử xã hội loài người và đi đến kết luận: “Tôi coi sự phát triển của các hình thái kinh tế - xã hội là một quá trình lịch sử - tự nhiên” [3, tr.21]. Sự tiếp thu, vận dụng một cách sáng tạo và linh hoạt lý luận chủ nghĩa xã hội khoa học của C.Mác và Ph.Ăngghen vào hoàn cảnh lịch sử cụ thể nước Nga của V.I.Lênin đã dẫn đến thành công của Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917. Sự ra đời và phát triển chủ nghĩa xã hội hiện thực ngay sau thành công của Cách mạng tháng Mười Nga chính là sự khẳng định tính chân thực trong luận điểm của các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác về chủ nghĩa xã hội khoa học. Chủ nghĩa xã hội hiện thực ra đời và phát triển với tư cách một mô hình tổ chức xã hội xã hội chủ nghĩa theo những nguyên tắc của chế độ xã hội chủ nghĩa. Trước năm 1991, nó được biết đến dưới dạng mô hình Xôviết do Liên Xô khởi xướng.

Mặc dù hiện nay chủ nghĩa xã hội hiện thực đang gặp phải những khó khăn nhất định, đặc biệt sau sự sụp đổ của mô hình chủ nghĩa xã hội kiểu Xôviết tại Liên Xô và các nước Đông Âu trong những năm 90 của thế kỷ trước, nhưng với những thành tựu lớn lao đạt được, chủ nghĩa xã hội hiện thực sẽ tiếp tục khẳng định tính ưu việt của nó trong điều kiện mới của thế giới. Ở đây, quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin cho rằng chủ nghĩa cộng sản là một tiến trình vận động mang tính hiện thực và liên tục, một lần nữa, cần phải được thấm nhuần: “Đối với chúng ta, chủ nghĩa cộng sản không phải là một trạng thái cần phải sáng tạo ra, không phải là một lý tưởng mà hiện thực phải khuôn theo. Chúng ta gọi chủ nghĩa cộng sản là một phong trào hiện thực, nó xóa bỏ trạng thái hiện nay. Những điều kiện của phong trào ấy là do những tiền đề hiện đang tồn tại đẻ ra” [1, tr.51].

Với tư cách một phong trào hiện thực, chủ nghĩa xã hội sẽ tiếp tục có những đóng góp to lớn đối với sự phát triển của lịch sử nhân loại theo hướng nhân văn và tiến bộ. Mục đích cao cả của chủ nghĩa xã hội chính là lý do mà Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam đã lựa chọn và kiên định chủ nghĩa xã hội với tư cách con đường phát triển của Việt Nam. Hồ Chí Minh đã nhận thấy trong học thuyết khoa học và cách mạng của chủ nghĩa Mác – Lênin con đường chân chính để giải phóng dân tộc, giải phóng xã hội và giải phóng loài người. Hơn thế, Hồ Chí Minh còn nhận thấy tính nhân văn cao cả của chủ nghĩa xã hội, đó là chế độ xã hội tôn trọng và đề cao nhân phẩm con người, tạo điều kiện và đem lại cơ hội phát triển cho tất cả mọi người. Mục đích nhân văn cao cả này của chủ nghĩa xã hội cũng là điều mà Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam luôn hướng tới.

Về tính tất yếu của chủ nghĩa xã hội

Với C.Mác, sự phát triển của các hình thái kinh tế - xã hội là một quá trình lịch sử - tự nhiên và đó cũng chính là quá trình phát triển bản chất con người (bản chất loài của con người). Bản chất con người, theo quan niệm của C.Mác, là nền tảng cho tính thống nhất hữu cơ của toàn bộ sự phát triển lịch sử loài người, bởi “toàn bộ lịch sử không là gì khác mà là một sự biến đổi liên tục của bản chất con người”(*). Ông cho rằng, lịch sử nhân loại chính là tiến trình hiện thực hóa bản chất con người; đồng thời, cũng chính là lịch sử hình thành và phát triển tính chủ thể của con người. Tiến trình hiện thực hóa này do con người chủ động thực hiện và được diễn ra liên tục trong các hình thái kinh tế - xã hội khác nhau. Nói cách khác, các hình thái kinh tế - xã hội khác nhau có thể được hiểu là những trạng thái khác nhau trong toàn bộ tiến trình thống nhất của phát triển con người, chúng là những trạng thái, “thời điểm” của một sự phát triển tuân theo quy luật tự nhiên nội tại diễn ra trong lịch sử loài người. Lịch sử phát triển con người được hiểu như là một tiến trình thống nhất và biện chứng của một chỉnh thể hữu cơ. Điều này cũng được V.I.Lênin nhìn nhận trong quan điểm về xã hội và phát triển xã hội: “Xã hội là một cơ thể sống đang phát triển không ngừng (chứ không phải là một cái gì được kết thành một cách máy móc và do đó cho phép có thể tùy ý phối hợp các yếu tố xã hội như thế nào cũng được), một cơ thể mà muốn nghiên cứu nó thì cần phải phân tích một cách khách quan những quan hệ sản xuất cấu thành một hình thái xã hội nhất định và cần phải nghiên cứu những quy luật vận hành và phát triển của hình thái xã hội đó” [9, tr.198].

Có thể khẳng định rằng, nếu phép biện chứng đã giúp các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin phát hiện ra tính quy luật phổ quát, lôgíc nội tại chi phối tiến trình phát triển của lịch sử nhân loại thì nhận thức duy vật về lịch sử đã giúp các ông nhận thấy vai trò chủ động của con người trong tiến trình sáng tạo ra lịch sử của chính mình. Lịch sử nhân loại là lịch sử của sự hiện thực hóa bản chất con người (sự phát lộ hay “sản xuất” ra “các lực lượng bản chất” tiềm tàng của con người) bởi chính con người (chứ không phải một lực lượng thần thánh, Chúa Trời, Tinh thần tuyệt đối... nào khác), tuân theo quy luật phổ quát mà họ nhận thức được hay phát hiện ra trong hoạt động thực tiễn của mình. C.Mác khẳng định: “Vì bản chất con người là cộng đồng của con người, thông qua việc hiện thực hóa bản chất của mình con người tạo ra, sản xuất ra cộng đồng người, ra thực thể xã hội, là cái mà không phải là một sức mạnh trừu tượng phổ quát nào đối lập với mỗi cá nhân, mà nó là bản chất cốt lõi của mỗi cá nhân, là hoạt động của chính cá nhân đó, chính cuộc sống của cá nhân đó, chính tinh thần của cá nhân đó, chính tài sản (sự giàu có) của cá nhân đó”(**). Cộng đồng người đó, thực thể xã hội đó với tư cách là “sản phẩm” (produkt - tiếng Đức) được sản xuất (produzieren - tiếng Đức) ra từ bản chất con người, bởi con người cũng chính là tiến trình phát triển con người(***).

Các hình thái kinh tế - xã hội khác nhau, về mặt bản thể luận, là những nấc thang đánh dấu tiến trình triển khai ngày càng đầy đủ hơn các lực lượng bản chất đó của con người, thông qua các phương thức tổ chức tương ứng khác nhau trong tiến trình biện chứng của sự phát triển bản chất con người. Đồng thời, về mặt nhận thức luận, chúng cũng là những cột mốc quan trọng trong tiến trình con người nhận thức về bản thân mình, một nhận thức đặc thù thông qua hoạt động thực tiễn, không chỉ cải tạo thế giới theo các quy luật phổ quát, nội tại mà còn biến đổi không ngừng chính bản thân con người.

Thông qua lý luận về hình thái kinh tế - xã hội với tư cách một học thuyết khoa học, cách mạng về sự phát triển của lịch sử nhân loại, các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin đã chỉ ra tính tất yếu của chủ nghĩa xã hội với tính cách giai đoạn đầu của hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa, vì “theo quy luật tiến hóa của lịch sử, loài người nhất định sẽ tiến tới chủ nghĩa xã hội”. So với các hình thái kinh tế - xã hội trước đó, đặc biệt là hình thái kinh tế - xã hội tư bản chủ nghĩa, sự tiến bộ và ưu việt của chủ nghĩa xã hội thể hiện ở mục đích tối cao của nó là vì sự phát triển toàn diện và tự do của con người. Con người phải là mục đích tự thân của chủ nghĩa xã hội chứ không còn là công cụ của sự nô dịch và bóc lột vì lợi nhuận, vì tư bản như trong xã hội tư bản nữa. Chủ nghĩa xã hội phải là sự giải phóng triệt để con người, sự giải phóng toàn diện tiềm năng, “lực lượng bản chất” của con người. Điều này đã được khẳng định trong Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản: “Thay cho xã hội tư sản cũ, với những giai cấp và đối kháng giai cấp của nó, sẽ xuất hiện một liên hợp, trong đó sự phát triển tự do của mỗi người là điều kiện cho sự phát triển tự do của tất cả mọi người” [2, tr.628]. Như vậy, chủ nghĩa xã hội, với tư cách một xã hội tiến bộ và ưu việt hơn chủ nghĩa tư bản, phải là một xã hội hướng tới mục đích nhân văn cao cả nhất, phải là một xã hội tạo điều kiện và cơ hội cho mọi người được phát triển toàn diện.

Mặc dù hình thái kinh tế - xã hội tư bản chủ nghĩa, so với các hình thái kinh tế - xã hội trước đó, đã đem lại những tiến bộ to lớn trong sự giải phóng con người - đưa con người từ địa vị thần dân trở thành công dân; song, không phải tất cả mọi thành viên, mọi công dân sống trong chế độ tư bản đều có thể được tiếp cận tới những thành tựu to lớn mà chủ nghĩa tư bản đạt được. Bởi vì, trong xã hội tư bản chủ nghĩa với mục đích vì lợi nhuận và đề cao quyền tư hữu, thì quyền được phát triển, quyền làm chủ chỉ gắn liền với những người có tài sản riêng (tư sản). Chính quyền sở hữu đã ảnh hưởng đến quyền tự do và tự chủ của những người không có tài sản riêng (vô sản) và họ “buộc phải trao quyền tự do về thời gian cho một người khác để bảo đảm sự sinh tồn của mình” [8, tr.121]. Theo đó, những người không có tài sản, không có điều kiện học hành và giáo dục hầu như bị gạt ra ngoài sự phát triển của xã hội tư bản chủ nghĩa. Trong thế giới của chủ nghĩa tư bản, quyền được phát triển, quyền làm chủ của đa số người dân không được đảm bảo. Bởi lẽ, như T.Meyer và N.Breyer đã chỉ rõ: “Một là, một khi con người không có đủ thu nhập trên thị trường thì sự tồn tại của họ sẽ bị đe dọa, xét trên phương diện phẩm giá con người, và trong một số trường hợp hạn hữu, còn đe dọa cả cuộc sống thể chất của họ. Điều đó vi phạm các quyền cơ bản và điều kiện tự chủ của cá nhân. Hai là, những người do không có phương tiện riêng (tài sản riêng), buộc phải ký hợp đồng lao động, mà bản thân nó lại vi phạm những tiêu chuẩn về quyền tự quyết và nhân phẩm của họ, thì thực chất những quyền cơ bản của họ cũng bị xâm phạm. Họ mất quyền tự chủ xã hội. Ba là, những người bị thua thiệt bởi tình trạng bất bình đẳng trong việc phân phối của cải và trong khi thực hiện cơ hội tham gia chính trị của họ, những người đó thực chất cũng bị hạn chế đáng kể trong các quyền công dân của họ. Quyền tự chủ chính trị của họ không được đảm bảo” [8, tr.120-121]. Trong điều kiện như vậy, những người vô sản bị hạ thấp, trở thành công cụ, phương tiện để tạo ra lợi nhuận cho những ông chủ có tài sản. Giá trị của con người được xác định thông qua một thị trường “tự do” vô nhân tính, được đánh giá thông qua giá trị thặng dư mà sức lao động của anh ta có thể được ông chủ sử dụng (bóc lột). Những người công nhân phải bán sức lao động cho giới tư bản là những người trực tiếp sản xuất ra của cải vật chất của xã hội, song chính họ lại là những người bần cùng nhất. Sự tha hóa trong chủ nghĩa tư bản thể hiện không chỉ trong mối quan hệ giữa con người với con người mà cả trong mối quan hệ giữa con người với tự nhiên. Hiện thực và những khuyết tật đó của chủ nghĩa tư bản cho thấy lời kêu gọi đem lại tự do, bình đẳng và bác ái cho nhân loại mà các cuộc cách mạng tư sản đề ra vẫn chỉ là những khẩu hiệu mang tính hình thức và nửa vời. Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: “Cách mệnh Pháp cũng như cách mệnh Mỹ, nghĩa là cách mệnh tư bản, cách mệnh không đến nơi, tiếng là cộng hòa và dân chủ, kỳ thực trong thì nó tước lục công nông, ngoài thì nó áp bức thuộc địa. Cách mệnh đã 4 lần rồi, mà nay công nông Pháp hẵng còn phải mưu cách mệnh lần nữa mới hòng thoát khỏi vòng áp bức” [4, tr.274].

Sự ưu việt của chế độ xã hội chủ nghĩa với tư cách một chế độ xã hội hoàn thiện hơn, một nấc thang phát triển cao hơn so với chế độ tư bản chủ nghĩa phải thể hiện ở chỗ nó khắc phục được các nhược điểm của chủ nghĩa tư bản để đảm bảo cho mọi người dân đều có cơ hội phát triển, bình đẳng trong việc tham gia đóng góp vào sự phát triển của xã hội. Tính bền vững của sự phát triển của xã hội như vậy phải được thể hiện qua các chính sách phát triển xã hội ở đó nhận được sự đồng thuận và ủng hộ rộng rãi của nhân dân, phát huy được tối đa sự tham gia tích cực của người dân. Chế độ xã hội xã hội chủ nghĩa phải là chế độ được tổ chức và quản trị một cách thực sự dân chủ nhằm đảm bảo quyền làm chủ của mọi người dân, nó phải là một chế độ lấy các quyền lợi cơ bản của người dân làm mục tiêu và điểm xuất phát của các chính sách phát triển. Người dân phải thực sự làm chủ và công bằng xã hội được đảm bảo. Hệ thống pháp luật minh bạch là điều kiện cần thiết để đảm bảo sự công bằng về quyền lợi, công bằng về cơ hội phát triển, công bằng trong phân phối và sử dụng các công ích xã hội để mọi người dân thực sự có cơ hội tham gia và thụ hưởng thành quả của phát triển, được tạo cơ hội phát huy tiềm năng sáng tạo của mình.

2. Mục tiêu xây dựng chủ nghĩa xã hội tại Việt Nam

Sự lựa chọn chủ nghĩa xã hội của Hồ Chí Minh gắn liền với mục đích cách mạng của Người. Mưu cầu hạnh phúc cho nhân dân, cho xã hội và cho dân tộc là mục tiêu cao nhất trong cuộc đời cách mạng của Hồ Chí Minh: “Cả đời tôi chỉ có một mục đích, là phấn đấu cho quyền lợi Tổ quốc, và hạnh phúc của quốc dân (...). Bất kỳ bao giờ, bất kỳ ở đâu, tôi cũng chỉ theo đuổi một mục đích, làm cho ích quốc lợi dân” [5, tr.240], và “tôi chỉ có một sự ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn được tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành” [5, tr.240]. Rõ ràng, khi đất nước bị mất chủ quyền, cả dân tộc sống trong ách nô lệ, thì người dân làm gì có tự do mà phát triển. Xuất phát từ lòng yêu nước, thương nòi, trong tiến trình đi tìm đường cứu nước, giành lại độc lập cho dân tộc, giải phóng đồng bào thoát khỏi ách nô lệ của thực dân và phong kiến, Hồ Chí Minh đã nhận thấy chủ nghĩa cộng sản là con đường phù hợp và đúng đắn để đạt được mục đích đó: “Lúc đầu, chính là chủ nghĩa yêu nước, chứ chưa phải chủ nghĩa cộng sản đã đưa tôi tin theo Lênin, tin theo Quốc tế thứ ba. Từng bước một, trong cuộc đấu tranh, vừa nghiên cứu lý luận Mác - Lênin, vừa làm công tác thực tế, dần dần tôi hiểu được rằng chỉ có chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản mới giải phóng được các dân tộc bị áp bức và những người lao động trên thế giới khỏi ách nô lệ” [6, tr.127].

Mục đích của chủ nghĩa xã hội được Hồ Chí Minh nêu một cách rõ ràng và dễ hiểu “Chủ nghĩa xã hội là làm cho mọi người dân sung sướng ấm no” [6, tr.31], “mục đích của chủ nghĩa xã hội là không ngừng nâng cao mức sống của nhân dân” [6, tr.159]. “Nói một cách tóm tắt, mộc mạc, chủ nghĩa xã hội trước hết nhằm làm cho nhân dân lao động thoát nạn bần cùng, làm cho mọi người có công ăn việc làm, được ấm no và sống một đời hạnh phúc” [6, tr.17]. Vì vậy, sau khi cách mạng tháng Tám thành công, Hồ Chí Minh đã đề ra những công việc cần phải thực hiện ngay để tạo điều kiện cho “tất cả mọi người đều được phát triển hết khả năng của mình” [5, tr.272].

Trong giai đoạn phát triển hiện nay của cách mạng Việt Nam, cùng với chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh là nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động của Đảng và dân tộc ta. Đảng Cộng sản Việt Nam đã kế thừa và phát triển sáng tạo những quan điểm của Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội. Mục đích bao trùm của sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta là “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”. Nhân dân không những là chủ thể trực tiếp và thể hiện sự sáng tạo, tự chủ trong việc thực thi mục tiêu này, mà còn là chủ thể của quyền lực. Họ cũng đồng thời là chủ thể hưởng thụ những thành quả của sự phát triển. Sự đoàn kết, tính sáng tạo và chủ động của nhân dân sẽ tạo nên sức mạnh tổng hợp để thực hiện các mục tiêu phát triển của đất nước. Đảng ta cũng khẳng định rằng, đối với cách mạng Việt Nam, sợi chỉ đỏ xuyên suốt là độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội. “Tính ưu việt của chủ nghĩa xã hội mà nhân dân ta đang xây dựng phải hướng tới việc hiện thực hóa đầy đủ, đồng bộ hệ mục tiêu: Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Tư tưởng xuyên suốt của cách mạng Việt Nam là độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội. Đối với dân tộc Việt Nam, chỉ có chủ nghĩa xã hội mới bảo đảm cho dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh thật sự. Đây là khát vọng tha thiết của toàn thể nhân dân Việt Nam sau khi đất nước giành được độc lập và thống nhất Tổ quốc” [7].

3. Triển vọng của chủ nghĩa xã hội trong tiến trình phát triển nhân loại

Sự sụp đổ của Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa Đông Âu trong những năm 90 của thế kỷ XX chỉ là sự thất bại của một mô hình chủ nghĩa xã hội hiện thực cụ thể, mô hình chủ nghĩa xã hội kiểu Xôviết, chứ không phải là sự sụp đổ của chủ nghĩa xã hội với tư cách một hình thái kinh tế - xã hội mà loài người đang vươn tới. Ngay cả mô hình chủ nghĩa xã hội kiểu Xôviết tuy có những hạn chế nhất định nhưng cũng đã đạt được những thành tựu vĩ đại trong phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội và giải phóng con người. Trong lịch sử tồn tại của mình, mô hình này đã góp phần đưa Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu vào vị thế của các nước công nghiệp phát triển hàng đầu trên thế giới. Nó còn có ảnh hưởng sâu sắc trong đời sống chính trị thế giới, đóng vai trò quyết định đối với sự sụp đổ của hệ thống thuộc địa của chủ nghĩa đế quốc, mở ra kỷ nguyên mới - kỷ nguyên độc lập dân tộc và thời đại quá độ lên chủ nghĩa xã hội trên phạm vi toàn thế giới. Có thể thấy rằng, những thành quả vĩ đại của mô hình này là nguồn cổ vũ, động viên to lớn đối với các dân tộc bị áp bức. Sự ủng hộ và giúp đỡ của Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa đã tạo điều kiện thuận lợi, cổ vũ cho phong trào giải phóng dân tộc và phong trào đấu tranh vì hòa bình, dân chủ, dân sinh và phát triển, buộc chủ nghĩa tư bản phải điều chỉnh nhằm xoa dịu mâu thuẫn xã hội.

Sự tan rã của chủ nghĩa xã hội hiện thực ở Liên Xô và các nước Đông Âu đòi hỏi các nước xã hội chủ nghĩa còn lại phải tích cực cải cách, đổi mới. Trên cơ sở vận dụng sáng tạo, phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của từng nước, các quốc gia này cần tìm ra cho mình con đường đi lên chủ nghĩa xã hội phù hợp trong điều kiện lịch sử mới. Thực tiễn đã chứng minh rằng chỉ có tiến hành và đẩy mạnh công cuộc cải cách, đổi mới một cách toàn diện, thì chế độ xã hội chủ nghĩa mới có thể được giữ vững và tiếp tục phát triển. Thực tiễn công cuộc đổi mới của Việt Nam và cải cách của Trung Quốc... cũng như những mô hình chủ nghĩa xã hội hiện thực thế kỷ XXI đang được phát triển tại một số quốc gia khác trên thế giới trong thời gian vừa qua, một lần nữa, khẳng định tính tất yếu và triển vọng to lớn của chủ nghĩa xã hội trong tiến trình phát triển lịch sử nhân loại.

Bối cảnh thế giới hiện nay cho thấy, chủ nghĩa tư bản chưa thể thoát ra khỏi vòng luẩn quẩn của những chu kỳ khủng hoảng, còn chủ nghĩa xã hội hiện thực đang chứng tỏ những dấu hiệu phục hồi và phát triển với những mô hình mới đa dạng và đầy sáng tạo. Thực tiễn đó, một lần nữa, khẳng định vai trò của chủ nghĩa xã hội đối với sự phát triển lịch sử nhân loại. Chủ nghĩa xã hội là đổi mới và sáng tạo không ngừng, nó thực sự là phong trào hiện thực hướng tới mục tiêu nhân văn, hướng tới sự phát triển ngày càng đầy đủ hơn, toàn diện hơn bản chất con người.

Tài liệu tham khảo

[1] C.Mác và Ph.Ăngghen (1995), Toàn tập, t.3, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.

[2] C.Mác và Ph.Ăngghen (1995), Toàn tập, t.4, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.

[3] C.Mác và Ph.Ăngghen (1995), Toàn tập, t.23, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.

[4] Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập, t.2, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.

[5] Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập, t.4, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.

[6] Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập, t.10, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.

[7] Lê Hữu Nghĩa, Những đặc trưng thể hiện tính ưu việt của chủ nghĩa xã hội mà nhân dân ta đang xây dựng. http://www.dangcongsan.vn/ cpv/Modules/News/NewsDetail.aspx?co_id=30257&cn_id=443288.

[8] Thomas Meyer và Niole Breyer (2007), Tương lai của nền dân chủ xã hội, Nxb Lý luận chính trị, Hà Nội.

[9] V.I.Lênin (1995), Toàn tập, t.1, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.

(*) Đây là đoạn dịch của chúng tôi khi tham khảo bản dịch tiếng Anh “all history is nothing but a continuous transformation of human nature” còn nguyên văn trong bản dịch tiếng Việt là “Toàn bộ lịch sử chỉ là một sự biến đổi liên tục của bản chất con người” (Sự khốn cùng của triết học. C.Mác và Ph.Ăngghen. Toàn tập, t.4, tr.227).

https://www.marxists.org/archive/marx/works/1847/poverty-philosophy/chozc.htmn.

(**) Bản dịch này là của chúng tôi, nguyên văn bản tiếng Việt là: “Vì bản chất con người là mối liên hệ xã hội đích thực giữa người với người nên trong quá trình tích cực thực hiện bản chất của mình, con người tạo ra, sản sinh ra mối liên hệ xã hội của con người, sản sinh bản chất xã hội mà bản chất xã hội này không phải là một lực lượng trừu tượng phổ biến nào đó đối lập với từng cá nhân, mà là bản chất của từng cá nhân riêng lẻ, là hoạt động, là đời sống, là sự hưởng lạc, là sự giàu có của bản thân cá nhân ấy”. Xem: C.Mác và Ph.Ăngghen. Sđd., t.42, tr.39.

(***) Động từ produzieren trong tiếng Đức (cũng như produce trong tiếng Anh) có nguồn gốc từ động từ producere trong tiếng Latinh có nghĩa là phát lộ ra ngoài, triển khai ra, mở rộng ra, thúc đẩy trong đó tiếp đầu tố pro - chỉ chuyển động tiến về phía trước, ra bên ngoài còn + ducere hàm ý triển khai, phát lộ, mở rộng, thúc đẩy. Xem nghĩa từ produce tại: http://www. etymonline.com/ index.php? allowed_ in_frame =0& search=produce&searchmode=none.

Tác giả: Trần Tuấn Phong - Tiến sĩ, Viện Triết học, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam.