Tham dự và định hướng chuyên môn cho buổi sinh hoạt có các chuyên gia: TS. Trần Tuấn Phong – Nguyên Phó Viện trưởng Viện Triết học; TS. Đào Thị Minh Thảo – Nguyên Phó Trưởng phòng Phòng Triết học Mác - Lênin; TS. Lương Mỹ Vân – Trưởng phòng Phòng Triết học Việt Nam; TS. Vũ Thị Thu Hằng – Phó Trưởng phòng Phòng Triết học Chính trị - Văn hóa - Xã hội cùng các nghiên cứu cứu viên của Viện và đoàn viên của Chi đoàn.

Dưới sự chủ trì của TS. Nguyễn Tuấn Anh - Phó Bí thư Chi đoàn Viện Triết học, buổi sinh hoạt tập trung trao đổi, làm sáng tỏ những giá trị lý luận và thực tiễn của tác phẩm Hệ tư tưởng Đức (1845-1846).

Mở đầu buổi sinh hoạt, NCV. Trần Tú Anh trình bày báo cáo “Quan niệm của C. Mác về lực lượng sản xuất trong tác phẩm Hệ tư tưởng Đức”. Báo cáo điểm lại những quan niệm về lao động và sản xuất trước C. Mác, từ đó làm rõ bước ngoặt của tác phẩm khi lấy những cá nhân hiện thực, hoạt động và điều kiện sinh hoạt vật chất của họ làm tiền đề để giải thích lịch sử. Báo cáo phân tích nội hàm, cấu trúc của lực lượng sản xuất và chỉ ra rằng, dưới sự thống trị của sở hữu tư nhân, lực lượng sản xuất bị tách khỏi các cá nhân; đây là luận cứ cho tính tất yếu của việc xóa bỏ chế độ tư hữu trong quan niệm của C. Mác và Ph. Ăngghen.

NCV. Trần Tú Anh trình bày báo cáo

Tiếp đó, NCV. Tô Thu Phương trình bày báo cáo “Phân công lao động trong tác phẩm Hệ tư tưởng Đức”. Báo cáo làm rõ phân công lao động không đơn thuần là biện pháp kỹ thuật nâng cao năng suất mà còn thể hiện sự phân chia vai trò, vị trí và quyền kiểm soát trong xã hội, gắn liền với các hình thức sở hữu và là cơ sở để lý giải hiện tượng tha hóa. Từ đó, báo cáo khẳng định giải phóng con người không thể chỉ dừng ở việc thay đổi nhận thức mà phải biến đổi chính những quan hệ xã hội sinh ra sự lệ thuộc. Báo cáo liên hệ đến vấn đề về phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam và phản bác những luận điệu cho rằng, việc khuyến khích kinh tế tư nhân là chuyển hướng sang con đường tư bản chủ nghĩa.

NCV. Tô Thu Phương trình bày báo cáo

NCV. Lê Quang Đức Anh trình bày báo cáo với chủ đề “Vấn đề con người trong Hệ tư tưởng Đức của C. Mác và Ph. Ăngghen”. Đặt tác phẩm trong mạch phát triển tư tưởng từ Bản thảo kinh tế - triết học năm 1844 qua Luận cương về Phoi-ơ-bắc, báo cáo làm rõ bước chuyển từ quan niệm con người theo bản chất loài sang cá nhân hiện thực, cùng luận điểm về việc hoạt động của con người, khi phân công lao động còn mang tính tự phát, trở thành lực lượng xa lạ chi phối chính con người. Trên cơ sở đó, báo cáo vận dụng vào việc xem xét lao động trên nền tảng số và phát triển con người ở Việt Nam, đồng thời phản bác các luận điệu cho rằng chủ nghĩa Mác xem nhẹ cá nhân hoặc đã lỗi thời trong thời đại số.

NCV. Lê Quang Đức Anh trình bày báo cáo

Dưới sự điều hành của TS. Nguyễn Tuấn Anh, phần trao đổi diễn ra sôi nổi với nhiều ý kiến góp ý tâm huyết của các chuyên gia.

TS. Đào Thị Minh Thảo góp ý rằng, khi nghiên cứu tác phẩm, cần chú ý cả bối cảnh ra đời, số phận của văn bản và đặt nó trong mối tương quan với các tác phẩm khác của C. Mác, Ph. Ăngghen cũng như với những tư tưởng đương thời mà hai ông kế thừa và phê phán. Có như vậy, các thuật ngữ được sử dụng mới hiểu đúng, mới thấy được vị trí của tác phẩm trong tiến trình hình thành chủ nghĩa Mác, đồng thời nhận diện những vấn đề tác phẩm đã đặt nền móng, như quan hệ giữa tự do của con người với lực lượng sản xuất hay ý nghĩa xã hội của việc khắc phục phân công lao động, và những nội dung chỉ được phát triển đầy đủ ở các tác phẩm về sau.

TS. Đào Thị Minh Thảo nhận xét và góp ý các báo cáo

TS. Lương Mỹ Vân nhấn mạnh yêu cầu nghiên cứu các tác phẩm kinh điển trong bối cảnh kinh tế, văn hóa, xã hội cụ thể, tránh tách luận điểm khỏi điều kiện lịch sử đã sản sinh ra nó. Đặc biệt, TS. Vũ Thị Thu Hằng đã có những góp ý quan trọng nhằm cải tiến hình thức sinh hoạt khoa học, để mỗi buổi sinh hoạt đạt hiệu quả cao hơn nữa.

Một điểm chung được rút ra từ ba báo cáo và phần thảo luận là yêu cầu đọc tác phẩm kinh điển trong chỉnh thể văn bản, bối cảnh lịch sử và tiến trình phát triển tư tưởng của C. Mác và Ph. Ăngghen, tránh trích dẫn tách rời ngữ cảnh hoặc hiểu quan niệm duy vật về lịch sử một cách máy móc. Đây cũng là cơ sở để nhận diện, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch và vận dụng sáng tạo những giá trị của tác phẩm vào các vấn đề mới đặt ra, góp phần thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng.

Qua đó, sinh hoạt khoa học chuyên đề về tác phẩm kinh điển  tiếp tục xây dựng môi trường trao đổi học thuật nghiêm túc, phát huy tinh thần tự học, tự nghiên cứu và năng lực phản biện, đồng thời nâng cao khả năng tham gia bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới của đội ngũ nghiên cứu viên, biên tập viên trẻ.

Tác giả: Lê Quang Đức Anh – Trần Tú Anh – Tô Thu Phương