Ngày 04/05/2026, tại trụ sở số 1 Liễu Giai, Ngọc Hà, Hà Nội, Viện Triết học tổ chức thuyết trình khoa học về chủ đề “Trí tuệ của tổ tiên: Giáo huấn đạo đức trong ca bản của người Choang và người Tày” với sự góp mặt của diễn giả khách mời là Giáo sư David Holm, đến từ Đại học Quốc Lập Chính Trị, Đài Bắc.

Nội dung trọng tâm của thuyết trình này là sự so sánh văn hóa truyền thống của các nhóm dân tộc thuộc ngữ hệ Tày - Thái (cụ thể là người Choang ở Quảng Tây, Trung Quốc và người Tày ở phía Bắc Việt Nam) sinh sống ở cả hai bên đường biên giới Trung - Việt. Nét đặc trưng tiêu biểu nhất của khu vực này là một nền văn hóa ca hát sôi động, phát triển cao, được lưu truyền dưới dạng chữ viết (như chữ Nôm Choang, Nôm Tày) trong các cuốn sách tay nhỏ gọn.

Giáo sư David Holm đã tập trung phân tích một thể loại bài hát đặc thù là các ca bản dùng để giáo huấn luân lý cho các thành viên trong gia đình. Những ca bản này không được thiết kế như những cấu trúc lý thuyết cao siêu phức tạp, mà đóng vai trò là những lời khuyên vô cùng thực tiễn về cách con người nên ứng xử văn minh trong cuộc sống hàng ngày nhằm tránh xung đột, thúc đẩy sự hòa hợp trong các mối quan hệ cơ bản như vợ chồng, cha mẹ và con cái.

Trong buổi thuyết trình, Giáo sư David Holm đã đưa ra những phân tích so sánh sâu sắc giữa hai ca bản tiêu biểu:

Một là, ca bản chữ Nôm Choang. Đây là một hệ thống chỉ dẫn rất chi tiết, bao quát mọi giai đoạn của đời sống gia đình từ khi sinh con, nuôi dạy con cái, cho đến khi phân chia tài sản hay ứng xử lúc góa bụa. Ca bản này đưa ra nhiều lời khuyên vượt xa các quy chuẩn Nho giáo thông thường, mang đậm tính bao dung và cái nhìn thực tế từ chính đời sống nhân dân. Cuối cùng, nó hướng tới cách đạt được và duy trì sự hòa thuận trong gia đình.

Hai là, ca bản tiếng Tày (Cao Bằng). Ca bản “Lời răn dạy” (hay Lời huấn hối) lại mang nội dung gần gũi hơn với hệ tư tưởng Nho giáo chính thống. Cấu trúc của văn bản này dành phần lớn nội dung để bàn về các đức tính Nho giáo, như Trung, Hiếu, Lễ, Tiết, Nghĩa ở một mức độ khái quát cao. Một điểm thú vị được Giáo sư Holm chỉ ra là ca bản tiếng Tày thường sử dụng các ví dụ mang tính tiêu cực hoặc lời cảnh báo để răn dạy người nghe về việc thực hành các đức tính này.

Bên cạnh các yếu tố đạo đức, cả hai văn bản đều gắn liền với tư duy triết học sâu sắc về “trật tự của tự nhiên” (vũ trụ luận). Các câu chuyện kể về việc tạo trời lập đất hay sự xuất hiện của các vị thánh vương cho thấy việc thiết lập các mối quan hệ nhân sinh luôn được xem là một phần tất yếu của trật tự vũ trụ. Thông qua các ca bản này, cả người Choang và người Tày đều lưu giữ lại trí tuệ sâu sắc cùng trải nghiệm sống phong phú của tổ tiên để truyền đạt lại cho các thế hệ mai sau. Hơn thế nữa, người Tày còn thể hiện nhận thức xã hội ở trình độ cao và luôn duy trì mối quan hệ kết nối trực tiếp, sâu sắc với những tổ tiên đã khuất của mình.

Một số hình ảnh: