Phát biểu tại buổi Lễ kỷ niệm, GS.TS Lê Văn Lợi, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam chúc mừng những thành tựu tốt đẹp của các tập thể, cá nhân đã đạt được trong thời gian vừa qua; đồng thời, ghi nhận những đóng góp to lớn cùng bày tỏ sự tri ân sâu sắc đối với cán bộ, viên chức, người lao động toàn Viện Hàn lâm qua các thời kỳ. Nhiều công trình, cụm công trình của các nhà khoa học thuộc Viện đã được trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh, Giải thưởng Nhà nước về khoa học và công nghệ; có đơn vị được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới. Từ kết quả nghiên cứu, Viện Hàn lâm đã góp phần cung cấp nhiều luận cứ khoa học xác đáng cho việc hoạch định các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước. Đó là niềm tự hào, đồng thời là nền tảng để thế hệ hôm nay tiếp tục đổi mới, sáng tạo và đóng góp xứng đáng hơn trong giai đoạn phát triển mới.

Theo GS.TS Lê Văn Lợi việc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam trở lại là đơn vị sự nghiệp của Ban Chấp hành Trung ương Đảng theo Quyết định số 12-QĐ/TW ngày 30/3/2026 của Bộ Chính trị có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây không chỉ là sự điều chỉnh về mô hình tổ chức, mà là bước chuyển chiến lược về vị trí, chức năng và trách nhiệm chính trị của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam trong hệ thống các cơ quan nghiên cứu, tham mưu của Đảng.

Để xứng đáng với vị trí, chức năng và trách nhiệm chính trị mới, đồng thời hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam trở thành trung tâm nghiên cứu trọng điểm quốc gia, ngang tầm các nước tiên tiến trong khu vực và trên thế giới theo tinh thần Nghị quyết số 45-NQ/TW, GS.TS. Lê Văn Lợi đề nghị:

Thứ nhất, tiếp tục nâng cao chất lượng nghiên cứu cơ bản trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn, coi đây là nền tảng cốt lõi làm nên bản sắc, uy tín và năng lực đóng góp của Viện Hàn lâm, xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh, xây dựng thể chế, tổ chức bộ máy, siết chặt kỷ luật, kỷ cương, đổi mới công tác theo hướng toàn diện, đồng bộ, từ nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu tư vấn chính sách, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, công bố quốc tế, lan tỏa tri thức.

Thứ hai, nâng cao chất lượng công tác tư vấn và tham gia đánh giá việc thực hiện chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về xã hội và nhân văn. Trong mô hình tổ chức mới, kết quả nghiên cứu của Viện phải phục vụ trực tiếp hơn cho Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, các cơ quan lãnh đạo của Đảng, Nhà nước và hệ thống chính trị. Đặc biệt, nhiệm vụ tham gia đánh giá việc thực hiện các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước là nhiệm vụ mới, đòi hỏi Viện Hàn lâm phải nâng cao năng lực nghiên cứu thực chứng, phân tích dữ liệu, đánh giá tác động, khảo sát xã hội, nghiên cứu so sánh và dự báo chiến lược.

Thứ ba, đổi mới đào tạo sau đại học và phát triển hợp tác quốc tế theo chiều sâu. Cùng với đào tạo, hợp tác quốc tế phải trở thành kênh quan trọng để nâng cao chất lượng đội ngũ và năng lực nghiên cứu của Viện Hàn lâm. Hợp tác quốc tế trong giai đoạn mới cần hướng mạnh hơn vào nghiên cứu chung, công bố chung, đào tạo chung, trao đổi học giả, chia sẻ dữ liệu, tiếp cận phương pháp nghiên cứu mới và tham gia các mạng lưới học thuật quốc tế dài hạn.

Thứ tư, tập trung xây dựng, phát triển đội ngũ cán bộ khoa học có chất lượng, trước nguy cơ thiếu hụt chuyên gia đầu ngành và đội ngũ kế cận, chúng ta cần coi việc phát hiện, thu hút, trọng dụng và giữ chân các nhà khoa học giỏi, nhất là các nhà khoa học trẻ có triển vọng, là nhiệm vụ trung tâm, lâu dài và cấp bách. 

Thứ năm, hiện đại hóa hạ tầng tri thức của Viện Hàn lâm, bao gồm dữ liệu khoa học, thư viện, tạp chí, xuất bản, bảo tàng, nhằm phục vụ trực tiếp cho nghiên cứu, đào tạo, tư vấn chính sách và lan tỏa tri thức khoa học xã hội, nhân văn.

Khẳng định trách nhiệm của Việt Nam trong việc gìn giữ, bảo vệ và lan tỏa các giá trị tri thức nhân loại

Cũng trong sáng nay, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam tổ chức khai mạc trưng bày thành tựu của Viện Thông tin Khoa học xã hội với chủ đề: “Di sản tư liệu EFEO: từ lịch sử đến giá trị đương đại”. Đây là dịp để chúng ta nhìn lại một nguồn di sản tư liệu đặc biệt quý giá đang được lưu giữ tại Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam, đã đồng hành cùng tiến trình nghiên cứu khoa học xã hội ở Việt Nam suốt hơn một thế kỷ qua.

Kho tư liệu EFEO là một di sản khoa học đặc biệt. Hàng vạn ảnh tư liệu, sách cổ, bản đồ, tranh vẽ, tư liệu Hán Nôm, khảo cứu điền dã … không chỉ phản ánh đời sống lịch sử, văn hóa và đời sống xã hội Việt Nam cũng như khu vực Đông Dương trong giai đoạn cận – hiện đại, mà còn cho thấy chiều sâu của quá trình giao lưu nghiên cứu quốc tế đối với nghiên cứu Việt Nam học. Nhiều tư liệu trong khối di sản EFEO hôm nay không còn đơn thuần là tài liệu lưu trữ. Đó là ký ức học thuật, là bằng chứng văn hóa và cũng là một phần lịch sử tri thức của Việt Nam. Điều đáng quý hơn là những tư liệu ấy hiện nay đang từng bước được bảo tồn, số hóa, chuẩn hóa và kết nối cơ sở dữ liệu để phục vụ trở lại cho nghiên cứu khoa học, giáo dục, truyền thông tri thức và hợp tác quốc tế. Từ một kho lưu trữ tĩnh, hệ thống tư liệu đang dần trở thành một không gian tri thức mở. Đây không chỉ là thay đổi về công nghệ, mà sâu hơn là sự thay đổi về tư duy tiếp cận, quản trị và phát huy giá trị của dữ liệu khoa học xã hội trong thời đại số. Đó cũng chính là tinh thần lớn nhất của cuộc trưng bày lần này: đánh thức di sản, phát huy giá trị di sản trong đời sống đương đại.

Theo Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, trong bối cảnh mới, một trong những yêu cầu đặt ra cho Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam là nhanh chóng xây dựng hạ tầng dữ liệu và hạ tầng tri thức có khả năng phục vụ trực tiếp cho công tác quản lý, nghiên cứu, tư vấn chính sách và phát triển đất nước. Viện Hàn lâm xác định rõ rằng: dữ liệu khoa học xã hội và di sản tư liệu không chỉ là tài sản học thuật, mà còn là nguồn lực chiến lược của quốc gia trong dài hạn. Việc Viện Thông tin KHXH triển khai nghiên cứu, xây dựng hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận Bộ sưu tập ảnh EFEO là Di sản tư liệu thế giới là một hướng đi có ý nghĩa khoa học và ý nghĩa quốc tế sâu sắc. Thông qua quá trình này, chúng ta không chỉ giới thiệu giá trị của một bộ sưu tập tư liệu quý, mà còn khẳng định trách nhiệm của Việt Nam trong việc gìn giữ, bảo vệ và lan tỏa các giá trị tri thức nhân loại./.