Chiều ngày 08/10/2026, tại hội trường 1213-1214 của Viện Triết học đã tổ chức buổi thảo luận về tác phẩm “Luận cương về L. Phoiơbắc” của C. Mác.

Buổi sinh hoạt khoa học có tham gia của PGS, TS. Nguyễn Thị Lan Hương, nguyên Phó Tổng biên tập phụ trách Tạp chí Triết học; TS. Trần Tuấn Phong, nguyên Phó Viện Trưởng Viện Triết học; TS. Nguyễn Thị Phương Mai, Phó trưởng phòng Phòng Triết học Phương Đông; TS. Nguyễn Ánh Hồng Minh và ThS. Phạm Văn Dương, cán bộ nghiên cứu Phòng Triết học Chính trị - Văn hóa - Xã hội; cùng các nghiên cứu viên, biên tập viên trẻ của Viện Triết học.

Với sự chủ trì của TS. Nguyễn Tuấn Anh, buổi sinh hoạt tập trung thảo luận vào ba nội dung chính: 1) Sự phê phán và kế thừa của C. Mác đối với chủ nghĩa duy vật của L. Phoiơbắc; 2) Quan niệm về bản chất con người; và 3) Việc vận dụng phương pháp luận của tác phẩm trong phân tích một số nhận định về tình hình tôn giáo tại Việt Nam.

Qua bài báo cáo “Sự cải tạo chủ nghĩa duy vật L. Phoiơbắc  của C. Mác”, nghiên cứu viên Đặng Tuấn Dũng phân tích sự kế thừa và cách khắc phục hạn chế của C. Mác đối với quan điểm của chủ nghĩa duy vật. Báo cáo khái quát hoàn cảnh ra đời và những nội dung cơ bản của tác phẩm, qua đó phân tích cách C. Mác kế thừa hạt nhân duy vật trong triết học của L. Phoiơbắc, đồng thời phê phán hạn chế của chủ nghĩa duy vật trực quan. Điểm nhấn là sự chuyển biến trong cách tiếp cận hiện thực: từ việc chủ yếu xem thế giới như đối tượng chiêm nghiệm đến việc nhận thức thế giới gắn với hoạt động thực tiễn của con người; từ quan niệm con người mang tính trừu tượng đến nghiên cứu con người trong các quan hệ lịch sử – xã hội cụ thể. Từ đó, báo cáo gợi mở ý nghĩa của việc nắm vững thế giới quan duy vật biện chứng, đề cao thực tiễn và chống lối lập luận giáo điều, duy ý chí trong nghiên cứu, vận dụng chủ nghĩa Mác – Lênin; đây cũng là cơ sở phương pháp luận cần thiết để nhận diện, phản biện các cách diễn giải xuyên tạc hoặc cắt xén tư tưởng của C. Mác. Đặc biệt, báo cáo đã tạo được sợi dây liên kết chặt chẽ giữa tư tưởng của C. Mác với công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng hiện nay.

Nghiên cứu viên Đặng Tuấn Dũng trình bày báo cáo

Nhằm làm rõ luận điểm bản chất con người là “tổng hòa những quan hệ xã hội”, biên tập viên Đỗ Thị Hòa khẳng định “tổng hòa” không phải là phép cộng cơ học của những quan hệ riêng lẻ, mà đó là chỉnh thể các quan hệ có sự tác động và quy định lẫn nhau. Báo cáo cũng nhấn mạnh quan hệ hai chiều giữa cá nhân và hoàn cảnh: con người được hình thành trong các điều kiện xã hội cụ thể, nhưng đồng thời có thể thông qua hoạt động thực tiễn để cải biến những điều kiện ấy. Trong liên hệ thực tiễn, quan niệm ấy đặt ra yêu cầu xem xét các vấn đề về con người, quyền và lợi ích của con người trong những điều kiện kinh tế, xã hội và lịch sử cụ thể; không tách cá nhân khỏi cộng đồng, cũng không xem nhẹ vai trò chủ động cải biến hoàn cảnh của con người. Đây là một gợi mở để làm rõ cơ sở lý luận của quan điểm phát triển con người toàn diện và phản biện những cách tiếp cận phiến diện về quan hệ giữa cá nhân với xã hội.

Biên tập viên Đỗ Thị Hòa trình bày báo cáo

Tập trung vận dụng những nội dung về tôn giáo trong “Luận cương về L. Phoiơbắc” để nhận diện sai lệch trong báo cáo của Ủy ban Tự do Tôn giáo Quốc tế Hoa Kỳ (USCIRF) về tôn giáo tại Việt Nam, nghiên cứu viên Lê Đình Đài nhấn mạnh việc vận dụng quan điểm thực tiễn và quan điểm lịch sử - cụ thể, kiểm chứng thông tin và đối chiếu với pháp luật, thực tiễn Việt Nam để xây dựng lập luận phản biện có căn cứ. Báo cáo đã gắn kết chặt chẽ giữa lý luận kinh điển với thực tiễn đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch.

Nghiên cứu viên Lê Đình Đài trình bày báo cáo

Trong phần thảo luận, những người tham dự trao đổi và đã đặt ra nhiều câu hỏi gợi mở sâu sắc về phương pháp tiếp cận tác phẩm và hướng nghiên cứu trong các báo cáo.

Theo đó, PGS, TS. Nguyễn Thị Lan Hương nhấn mạnh sự cần thiết của việc nghiên cứu bối cảnh lịch sử ra đời của tác phẩm, từ đó làm rõ giá trị và ý nghĩa của các luận điểm trong điều kiện hiện nay. Dù có sự chuẩn bị công phu của các báo cáo, TS. Trần Tuấn Phong đề nghị các nghiên cứu cần chú ý hơn đến mối liên hệ giữa nội dung tác phẩm với tiến trình phát triển tư tưởng của C. Mác. TS. Nguyễn Thị Phương Mai đặt ra vấn đề về cách phê phán những quan điểm đã có, cách học hỏi và hình thành quan điểm của C.Mác như thế nào và đến nay, đó là bài học để chúng ta nhện định, phê phán khoa học và sáng tạo trong tiến trình nghiên cứu khoa học và tiếp tục hoàn thiện lý luận về đổi mới hiện nay.

TS. Trần Tuấn Phong nhận xét và góp ý các báo cáo

Các trao đổi tại buổi sinh hoạt cho thấy, nghiên cứu kinh điển cần bắt đầu từ việc đọc đúng văn bản, đặt luận điểm trong bối cảnh lịch sử và xác định rõ nội dung cần vận dụng. Khi phân tích những vấn đề thực tiễn, cần kiểm chứng độ tin cậy của thông tin, đối chiếu các nguồn tư liệu và xây dựng lập luận khách quan, có căn cứ.

Buổi sinh hoạt góp phần xây dựng môi trường trao đổi học thuật, phát huy tinh thần tự học, tự nghiên cứu và năng lực phản biện của các nghiên cứu viên, biên tập viên trẻ. Những góp ý của các chuyên gia là cơ sở để tiếp tục hoàn thiện các báo cáo và nâng cao chất lượng hoạt động nghiên cứu tác phẩm kinh điển tại Viện Triết học.

Tác giả: Lê Đình Đài – Đỗ Thị Hòa 

Ảnh: Nguyễn Đức Hùng